Kets, Johan Hendrik - Bewerkingsoverzicht

Verre neef: Verre neef heeft pagina Kets, Henk hernoemd naar Kets, Johan Hendrik: voornamen voluit

2026-01-17T10:50:06Z

Verre neef heeft pagina Kets, Henk hernoemd naar Kets, Johan Hendrik: voornamen voluit

Verre neef: foto en persoongegevens toegevoegd

2026-01-17T10:28:35Z

foto en persoongegevens toegevoegd

Verre neef: /* Bezetting */ interne link

2021-01-26T10:21:50Z

‎Bezetting: interne link

Verre neef: /* Inkwartiering */ interne link

2016-12-07T14:47:34Z

‎Inkwartiering: interne link

Verre neef: /* Bron */ cat

2016-11-22T16:06:02Z

‎Bron: cat

Benny Schuurman op 20 apr 2015 om 16:08

2015-04-20T16:08:36Z

Verre neef: /* Inkwartiering */ Inkwartiering

2014-06-12T15:44:49Z

‎Inkwartiering: Inkwartiering

Benny Schuurman op 14 feb 2014 om 21:19

2014-02-14T21:19:38Z

J.lukkassen: /* Inkwartiering */

2014-02-14T13:31:43Z

‎Inkwartiering

J.lukkassen: /* Inkwartiering */

2014-02-14T13:09:50Z

‎Inkwartiering

@@ Regel 1: / Regel 1: @@
-[[Bestand:Oorlogs herinneringen H.Kets.jpg|350px|thumb|right]]
+''In [[2013]] publiceerde '''Henk Kets''' uit [[Braamt]] zijn [[oorlogsherinneringen]]. Onderstaand transcript volgt zo veel mogelijk de oorspronkelijke tekst. Paginaverwijzingen zijn weggelaten. Afbeeldingen en hun bijschriften zijn aangepast voor de [[Berghapedia]].''
 ''In [[2013]] publiceerde '''Henk Kets''' uit [[Braamt]] zijn [[oorlogsherinneringen]]. Onderstaand transcript volgt zo veel mogelijk de oorspronkelijke tekst. Paginaverwijzingen zijn weggelaten. Afbeeldingen en hun bijschriften zijn aangepast voor de [[Berghapedia]].''
 <br clear=all/>
 ----
 == Inleiding ==
-Europa is in de eerste helft van de vorige eeuw van [[1914]] tot [[1945]] geteisterd door twee verschrikkelijke wereldoorlogen. Van [[Tweede Wereldoorlog|de laatste oorlog ('40-'45)]] weet ik me nogal wat te herinneren. Het gaat om herinneringen die zich op en om onze boerderij, het [[Hertenbroeksgoed]], hebben afgespeeld en in mijn gedachten zijn opgeslagen vanaf mijn prille jeugd (ik ben van 29 juni [[1932]]) tot enkele jaren na 1945. Ik schrijf ze op omdat een oorlog iets heel bijzonders is. Summiere aantekeningen van mijn vader helpen me daarbij. Zelfs vandaag aan de dag wordt er in de media nog de nodige aandacht besteedt aan deze periode. Als ik mijn herinneringen nu niet opschrijf, zijn ze weg.
+Europa is in de eerste helft van de [[vorige eeuw]] van [[1914]] tot [[1945]] geteisterd door twee verschrikkelijke wereldoorlogen. Van [[Tweede Wereldoorlog|de laatste oorlog ('40-'45)]] weet ik me nogal wat te herinneren. Het gaat om herinneringen die zich op en om onze boerderij, het Hertenbroeksgoed, hebben afgespeeld en in mijn gedachten zijn opgeslagen vanaf mijn prille jeugd (ik ben van 29 juni [[1932]]) tot enkele jaren na 1945. Ik schrijf ze op omdat een oorlog iets heel bijzonders is. Summiere aantekeningen van mijn vader helpen me daarbij. Zelfs vandaag aan de dag wordt er in de media nog de nodige aandacht besteedt aan deze periode. Als ik mijn herinneringen nu niet opschrijf, zijn ze weg.
 '''Het Voorspel''' Ons gezin bestond uit Vader([[1891]]), Moeder([[1895]]), mijn Zus Joke ([[1928]]) en ik (1932). Wij zijn opgegroeid op een boerderij en het leven op een boerenbedrijf uit de jaren dertig is niet te vergelijken met een boerenbedrijf van nu. Er waren knechten en meiden die het werk deden en drie keer per dag in de keuken aten. Daartussendoor scharrelde ik als peuter en verhuisde vaak van de ene knie naar de ander.
@@ Regel 31: / Regel 38: @@
 De Engelse premier Churchill werd altijd afgebeeld met een dikke sigaar en de rechterhand omhoog met een V-teken (victory). Op een gegeven moment stonden op veel huizen en straten V-tekens die 's nachts waren aangebracht. De volgende morgen stond er is VICTORY DUITSLAND WINT OP ALLE FRONTEN. De volgende morgen was de V veranderd in een W (Wilhelmina) en de rest was doorgestreept! Zo was de sfeer in Doetinchem.
-De diepste indruk maakte op ons uit die tijd waren de nachtelijke bombardementen door de massaal overvliegende Engelse bommenwerpers, die in heldere nachten hun weg zochten naar het Ruhrgebied. Luchtalarm met loeiende sirenes waarschuwde voor het naderende onheil. Duitse nachtjagers probeerden deze bommenwerpers uit de lucht te schieten en als Engelse piloten in het nauw kwamen dan openden ze de bommenluiken. Duitse jagers werden bijgestaan door zoeklichten. Eén ervan stond vlak bij (100 meter) onze boerderij. De dieselgenerator die het zoeklicht van stroom voorzag stond ingegraven op een steenworp afstand van onze boerderij in de perenboomgaard. Oostenrijkse soldaten bedienden de hele installatie. Zij bivakkeerden in een barak vlak bij het zoeklicht. Na een waarschuwing door luisterposten aan de kust startten zij de generator. Wij wisten dan hoe laat het was. Wanneer wij het aanzwellende geluid van de bommenwerpers hoorden, riep vader ons en moesten wij de kelder in. Dat gebeurde vaak meerdere nachten per week. De bombardementen op het Ruhrgebied waren vaak in de verte goed zichtbaar. Zoeklichten tastten de hemel af met daartussen geweldig vuurwerk. In de nacht van 13 juni [[1943]] (eerste pinksterdag) explodeerde op de terugweg in de lucht een [[Lancaster ED558|Britse Lancaster bommenwerper]] boven [[Braamt]]. Brokstukken lagen rond [[Hof te Braamt|de boerderij van de fam. Wentink]]. Het vliegtuig met twee dode bemanningsleden lag voor [[Onderlangs]] nr. 3. Ze zijn op 16 juni 1943 begraven op de Hervormde begraafplaats te [[Zeddam]].
+De diepste indruk maakte op ons uit die tijd waren de nachtelijke bombardementen door de massaal overvliegende Engelse bommenwerpers, die in heldere nachten hun weg zochten naar het Ruhrgebied. Luchtalarm met loeiende sirenes waarschuwde voor het naderende onheil. Duitse nachtjagers probeerden deze bommenwerpers uit de lucht te schieten en als Engelse piloten in het nauw kwamen dan openden ze de bommenluiken. Duitse jagers werden bijgestaan door zoeklichten. Eén ervan stond vlak bij (100 meter) onze boerderij. De dieselgenerator die het zoeklicht van stroom voorzag stond ingegraven op een steenworp afstand van onze boerderij in de perenboomgaard. Oostenrijkse soldaten bedienden de hele installatie. Zij bivakkeerden in een barak vlak bij het zoeklicht. Na een waarschuwing door luisterposten aan de kust startten zij de generator. Wij wisten dan hoe laat het was. Wanneer wij het aanzwellende geluid van de bommenwerpers hoorden, riep vader ons en moesten wij de kelder in. Dat gebeurde vaak meerdere nachten per week. De bombardementen op het Ruhrgebied waren vaak in de verte goed zichtbaar. Zoeklichten tastten de hemel af met daartussen geweldig vuurwerk. In de nacht van 13 juni [[1943]] (eerste pinksterdag) explodeerde op de terugweg in de lucht een [[Lancaster ED558|Britse Lancaster bommenwerper]] boven Braamt. Brokstukken lagen rond [[Hof te Braamt|de boerderij van de fam. Wentink]]. Het vliegtuig met twee dode bemanningsleden lag voor [[Onderlangs]] nr. 3. Ze zijn op 16 juni 1943 begraven op de Hervormde begraafplaats te [[Zeddam]].
 De Amerikanen bombardeerden overdag. Toen wij op 22 februari [[1944]] in Doetinchem bij het station op de tram stonden te wachten, zagen wij een formatie bommenwerpers hoog boven ons in zuidwestelijke richting overtrekken. Dezen hebben toen Nijmegen gebombardeerd (meer dan 800 slachtoffers). In de nacht van 16 mei 1943 vertrok een eskader van 19 Lancaster bommenwerpers naar het Ruhrgebied om met een precisiebombardement de stuwdammen te vernietigen. Ze vlogen individueel en heel laag (50 tot 100 meter) naar het doel. Eén van hen is met veel lawaai tussen Braamt en Zeddam overgevlogen. De aanval was een succes. Met name de overstromingen door het breken van de stuwdam van de Roer (Möhnedam) had grote gevolgen. Ca. 1024 dwangarbeiders en geallieerde krijgsgevangenen zijn verdronken, waaronder onze buurjongen [[Koenders, Antonius Stephanus|Antoon Koenders]]. Antoon Koenders is bij mijn weten het enige [[Oorlogsslachtoffers|oorlogsslachtoffer]] in onze buurt.

@@ Regel 47: / Regel 47: @@
 ''' D-Day, de landing in Normandië''' De grootste militaire operatie die ooit heeft plaats gevonden. Iederéén voelde dat dit het begin van het einde was. Toch duurde het nog tot 31 augustus voordat Parijs bevrijd was. Toen stortte het Duitse Front in. Dinsdag 5 september [[1944]] was het Dolle Dinsdag en daarna hoefden we niet meer naar school.  De schoolgebouwen werden gevorderd door de Wehrmacht. Als kinderen vonden we het prachtig. Het werd een hele lange vakantie. Tot juni 1945.
-'''17 september 1944 Market Garden''' Het was een prachtige zondagmorgen, mijn vader en moeder waren naar de kerk. Ik was met hout aan het spelen toen ik in de verte het aanzwellende geluid van bommenwerpers hoorde. Ik hield op met spelen en ging kijken wat er aan de hand was. Ik zal het nooit vergeten. Een niet te schatten aantal vliegtuigen zag ik tergend langzaam van west naar oost ten noorden van mij overkomen. Hoeveel waren het er 250 of 500? Het duurde wel een kwartier. Toen mijn ouders thuiskwamen en mijn Moeder wilde koken, was er geen stroom. Dat was vreemd. Niemand in Braamt had nog stroom! 's Middags was er weer de gebruikelijke familiebijeenkomst van de Wentinks en de Ketsen, nu bij ons. Ook Wim Keuper uit [[Megchelen]] was er. Deze liep met zijn ziel onder de arm, omdat hij een prille relatie had met Gerda Wijers (nichtje) uit Heteren. Wim Keuper gaf nog een demonstratie met een wichelroede. Het was erg onrustig in de lucht zonder dat we begrepen wat er precies was. Wij stonden op het erf onder de grote kastanjeboom, toen we bij een gerucht hoorden dat er bij Renkum luchtlandingen plaatsvonden. Telefoon was er niet meer, maar Joke en Wim Keuper pakten de fiets om in Zeddam naar de fam. Wijers in Heteren te bellen. Op dat moment brak er hoog boven onze hoofden een luchtgevecht los tussen tientallen Duitse en Engelse jagers. Ze cirkelden al schietend met hun mitrailleurs als gekken om elkaar heen. Het was zeer sensationeel! Totdat er één geraakt werd en met een brullende motor van grote hoogte neerstortte en rechtop ons afkwam. PANIEK ,GROTE PANIEK. We vielen over elkaar heen om zo snel mogelijk in de kelder te komen. Te laat, toen we halverwege de deel waren, raasde het toestel over ons in oostelijke richting en rakelings over het dak van de boerderij heen. Vier honderd meter verder sloeg het over de kop te pletter tegen een walkant van een sloot. [[Slee, Richard Arthur Boyson|De piloot]] lag nog een dertig meter verder en had een gaatje in zijn hoofd. Het is een groot wonder dat het voor ons zo is afgelopen. Het toestel had naast de [[Koendersmolen|Korenmolen]] al een complete vleugel met wiel verloren. De benzinetank lag achter de boerderij, waar nu de kunstmestsilo staat. De piloot is begraven op het Hervormde kerkhof in Zeddam. Met Market Garden waren de geallieerde grondtroepen voor het eerst hoorbaar. Ook vonden er dagelijks luchtgevechten plaats.
+'''17 september 1944 Market Garden''' Het was een prachtige zondagmorgen, mijn vader en moeder waren naar de kerk. Ik was met hout aan het spelen toen ik in de verte het aanzwellende geluid van bommenwerpers hoorde. Ik hield op met spelen en ging kijken wat er aan de hand was. Ik zal het nooit vergeten. Een niet te schatten aantal vliegtuigen zag ik tergend langzaam van west naar oost ten noorden van mij overkomen. Hoeveel waren het er 250 of 500? Het duurde wel een kwartier. Toen mijn ouders thuiskwamen en mijn Moeder wilde koken, was er geen stroom. Dat was vreemd. Niemand in Braamt had nog stroom! 's Middags was er weer de gebruikelijke familiebijeenkomst van de Wentinks en de Ketsen, nu bij ons. Ook Wim Keuper uit [[Megchelen]] was er. Deze liep met zijn ziel onder de arm, omdat hij een prille relatie had met Gerda Wijers (nichtje) uit Heteren. Wim Keuper gaf nog een demonstratie met een wichelroede. Het was erg onrustig in de lucht zonder dat we begrepen wat er precies was. Wij stonden op het erf onder de grote kastanjeboom, toen we bij een gerucht hoorden dat er bij Renkum luchtlandingen plaatsvonden. Telefoon was er niet meer, maar Joke en Wim Keuper pakten de fiets om in Zeddam naar de fam. Wijers in Heteren te bellen. Op dat moment brak er hoog boven onze hoofden een luchtgevecht los tussen tientallen Duitse en Engelse jagers. Ze cirkelden al schietend met hun mitrailleurs als gekken om elkaar heen. Het was zeer sensationeel! Totdat er één geraakt werd en met een brullende motor van grote hoogte neerstortte en rechtop ons afkwam. PANIEK ,GROTE PANIEK. We vielen over elkaar heen om zo snel mogelijk in de kelder te komen. Te laat, toen we halverwege de deel waren, raasde het toestel over ons in oostelijke richting en rakelings over het dak van de boerderij heen. Vier honderd meter verder sloeg het over de kop te pletter tegen een walkant van een sloot. [[Slee, Richard Arthur Boyson|De piloot]] lag nog een dertig meter verder en had een gaatje in zijn hoofd. Het is een groot wonder dat het voor ons zo is afgelopen. Het toestel had naast de [[Koendersmolen|Korenmolen]] al een complete vleugel met wiel verloren. De benzinetank lag achter de boerderij, waar nu de kunstmestsilo staat. De piloot is begraven op het [[Begraafplaats NH kerk Zeddam|Hervormde kerkhof]] in Zeddam. Met Market Garden waren de geallieerde grondtroepen voor het eerst hoorbaar. Ook vonden er dagelijks luchtgevechten plaats.
 In de schemer van dinsdagavond 26 september waren we getuige van een luchtgevecht hoog boven ons, waarbij een Duits vliegtuig, [[Messerschmitt Me 109G-14 461997|een Messerschmitt Me 109G]], brandend neerstortte ook voor Onderlangs 4, op een steenworp afstand waar in 1943 de Britse bommenwerper was neergestort.

@@ Regel 58: / Regel 58: @@
 [[Bestand:Proclamatie 17-10-1944.JPG|thumb|right|300px|'''Meer over de gijzeling staat op [[Organisation Todt#OT-werkers uit Bergh|deze pagina]] ]]
-'''Dwangarbeid''' De [[Organisation Todt]] was in Nazi-Duitsland een op militaire leest geschoeide bouw- en graaforganisatie. Mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] moesten vanaf oktober 1944 OT-werk doen in de omgeving van [[Zevenaar]]. Per omroepwagen en via aanplakbiljetten werden zij door de SS opgeroepen zich te melden. De twee interne knechten die bij ons in dienst waren, Jan Kok en Willie Putman zijn toen [[Onderduikers|ondergedoken]]. De opkomst was echter te gering. De SS heeft toen een aantal mannen gijzeling genomen. Hierna meldden zich wel genoeg werkers aan.Onder anderen mijn vader die zich meldde, onder grote hilariteit,met een oranje broodtrommeltje. Het ging om het bouwen van loopgraven, tankvallen, tankgrachten en mangaten langs alle doorgaande wegen. Eerst in de omgeving van Zevenaar, vanaf januari 1945 zijn ook in onze omgeving stellingen aangelegd. Voor de versteviging van deze stellingen werd op grote schaal bijna al het naaldhout gekapt in het [[Bergherbos]].
+'''Dwangarbeid''' De [[Organisation Todt]] was in Nazi-Duitsland een op militaire leest geschoeide bouw- en graaforganisatie. Mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] moesten vanaf oktober 1944 OT-werk doen in de omgeving van [[Zevenaar]]. Per omroepwagen en via aanplakbiljetten werden zij door de SS opgeroepen zich te melden. De twee interne knechten die bij ons in dienst waren, Jan Kok en Willie Putman zijn toen [[Onderduikers|ondergedoken]]. De opkomst was echter te gering. De SS heeft toen een aantal mannen gijzeling genomen. Hierna meldden zich wel genoeg werkers aan.Onder anderen mijn vader die zich meldde, onder grote hilariteit,met een oranje broodtrommeltje. Het ging om het bouwen van loopgraven, tankvallen, [[Tankgracht|tankgrachten]] en mangaten langs alle doorgaande wegen. Eerst in de omgeving van Zevenaar, vanaf januari 1945 zijn ook in onze omgeving stellingen aangelegd. Voor de versteviging van deze stellingen werd op grote schaal bijna al het naaldhout gekapt in het [[Bergherbos]].
 De stellingen in onze omgeving waren:

← Oudere versie		Versie van 22 nov 2016 om 16:06
Regel 163:		Regel 163:
	Gekopieerd door [[Schuurman, B.C.J.A\|Benny Schuurman]]		Gekopieerd door [[Schuurman, B.C.J.A\|Benny Schuurman]]

−	~~{{Onderwerp\|Tweede Wereldoorlog\|~~Oorlogsherinneringen\|Braamt}}	+	[[Categorie:Oorlogsherinneringen Braamt]]

@@ Regel 148: / Regel 148: @@
 <gallery>
-Bestand:002.jpg|Persoonsbewijs ‎
+|Persoonsbewijs ‎
 Bestand:001 (2).jpg ‎
 Bestand:Kopie van kets 37.jpg

← Oudere versie	Versie van 17 jan 2026 om 10:50
(geen verschil)

@@ Regel 52: / Regel 52: @@
 == Inkwartiering ==
-[[Bestand:Kopie van kets 20a.jpg|thumb|300px|'''Bekendmaking uit november 1944 dat eigenmachtig inkwartieren in beslag nemen streng verboden is.'''<br>Klik voor een vergroting]]
+[[Bestand:Kopie van kets 20a.jpg|thumb|300px|'''Bekendmaking uit november 1944 dat eigenmachtig inkwartieren en in beslag nemen streng verboden is.'''<br>Klik voor een vergroting]]
-Vanaf 1 oktober 1944 werden groepen Duitse soldaten regelmatig bij ons ingekwartierd. De soldaten verbleven in het achterhuis. De officieren in de keuken. Er kwamen laagvliegende vliegtuigen over. Een Duitse officier kwam naar buiten stormen en riep: "PRIMA, Prima, Deutsche JÄGER!!" Helaas werd hij achterna gezeten door Engelse Mosquito's. Mijn vader stikte bijna in zijn ingehouden lach. Vaak bleven zij maar een paar dagen en dan vertrokken ze weer.
+Vanaf 1 oktober 1944 werden groepen Duitse soldaten regelmatig bij ons [[Inkwartiering|ingekwartierd]]. De soldaten verbleven in het achterhuis. De officieren in de keuken. Er kwamen laagvliegende vliegtuigen over. Een Duitse officier kwam naar buiten stormen en riep: "PRIMA, Prima, Deutsche JÄGER!!" Helaas werd hij achterna gezeten door Engelse Mosquito's. Mijn vader stikte bijna in zijn ingehouden lach. Vaak bleven zij maar een paar dagen en dan vertrokken ze weer.
 '''Het bombardement van Emmerik''' Zaterdag 7 oktober 1944 was een mooie herfstdag. Om een uur of twee kwamen zwermen bommenwerpers aanvliegen in formaties van ongeveer 60. Wij gingen in onze kelder en deden de luiken open om nog wat te kunnen zien. Als de ene formatie weg was, kwam de volgende weer. [[Bombardementen op Emmerik|Het bombardement]] duurde ongeveer 40 minuten. Alles schudde op zijn grondvesten. De luiken van de kelder sprongen zo nu en dan omhoog. Dat er geen ruiten zijn gesprongen, is een wonder.De explosies van de bommen versterkten zich tot schokgolven, die tot ver in de Achterhoek nog voelbaar waren. Dan wordt het zo donker als de nacht. De kippen gaan op stok. [[Emmerik]] staat in brand. De stad is totaal vernietigd in een vuurzee. Ook [[Kleef]] is die middag zwaar gebombardeerd door 361 Lancasters. Bij het bombardement op Emmerik waren 340 Lancaster bommenwerpers en 10 Mosquito jagers betrokken. Slachtoffers: 641 burgers en 96 soldaten.
 [[Bestand:Proclamatie 17-10-1944.JPG|thumb|right|300px|'''Meer over de gijzeling staat op [[Organisation Todt#OT-werkers uit Bergh|deze pagina]] ]]
-'''Dwangarbeid''' De [[Organisatie Todt]] was in Nazi-Duitsland een op militaire leest geschoeide bouw- en graaforganisatie. Mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] moesten vanaf oktober 1944 OT-werk doen in de omgeving van [[Zevenaar]]. Per omroepwagen en via aanplakbiljetten werden zij door de SS opgeroepen zich te melden. De twee interne knechten die bij ons in dienst waren, Jan Kok en Willie Putman zijn toen [[Onderduikers|ondergedoken]]. De opkomst was echter te gering. De SS heeft toen een aantal mannen gijzeling genomen. Hierna meldden zich wel genoeg werkers aan.Onder anderen mijn vader die zich meldde, onder grote hilariteit,met een oranje broodtrommeltje. Het ging om het bouwen van loopgraven, tankvallen, tankgrachten en mangaten langs alle doorgaande wegen. Eerst in de omgeving van Zevenaar, vanaf januari 1945 zijn ook in onze omgeving stellingen aangelegd. Voor de versteviging van deze stellingen werd op grote schaal bijna al het naaldhout gekapt in het [[Bergherbos]].
+'''Dwangarbeid''' De [[Organisation Todt]] was in Nazi-Duitsland een op militaire leest geschoeide bouw- en graaforganisatie. Mannen uit [[gemeente Bergh|Bergh]] moesten vanaf oktober 1944 OT-werk doen in de omgeving van [[Zevenaar]]. Per omroepwagen en via aanplakbiljetten werden zij door de SS opgeroepen zich te melden. De twee interne knechten die bij ons in dienst waren, Jan Kok en Willie Putman zijn toen [[Onderduikers|ondergedoken]]. De opkomst was echter te gering. De SS heeft toen een aantal mannen gijzeling genomen. Hierna meldden zich wel genoeg werkers aan.Onder anderen mijn vader die zich meldde, onder grote hilariteit,met een oranje broodtrommeltje. Het ging om het bouwen van loopgraven, tankvallen, tankgrachten en mangaten langs alle doorgaande wegen. Eerst in de omgeving van Zevenaar, vanaf januari 1945 zijn ook in onze omgeving stellingen aangelegd. Voor de versteviging van deze stellingen werd op grote schaal bijna al het naaldhout gekapt in het [[Bergherbos]].
 De stellingen in onze omgeving waren:

@@ Regel 147: / Regel 147: @@
 ''De publicatie wordt afgesloten met kopieën van een bonte verzameling documenten die, zoals Henk Kets zelf aangeeft, niet direct betrekking hebben op het verhaal en deels ook niet met de oorlog te maken hebben. Voor de volledigheid worden ze hieronder weergegeven. Klik op de afbeeldingen voor een vergroting.''
 <gallery>
 Bestand:Kopie van kets 37.jpg
 Bestand:Kopie van kets 36.jpg

@@ Regel 55: / Regel 55: @@
 Vanaf 1 oktober 1944 werden groepen Duitse soldaten regelmatig bij ons ingekwartierd. De soldaten verbleven in het achterhuis. De officieren in de keuken. Er kwamen laagvliegende vliegtuigen over. Een Duitse officier kwam naar buiten stormen en riep: "PRIMA, Prima, Deutsche JÄGER!!" Helaas werd hij achterna gezeten door Engelse Mosquito's. Mijn vader stikte bijna in zijn ingehouden lach. Vaak bleven zij maar een paar dagen en dan vertrokken ze weer.
-'''Het bombardement van Emmerik''' Zaterdag 7 oktober 1944 was een mooie herfstdag. Om een uur of twee kwamen zwermen bommenwerpers aanvliegen in formaties van ongeveer 60. Wij gingen in onze kelder en deden de luiken open om nog wat te kunnen zien. Als de ene formatie weg was, kwam de volgende weer. [[Bombardementen op Emmerik|Het bombardement]] duurde ongeveer 40 minuten. Alles schudde op zijn grondvesten. De luiken van de kelder sprongen zo nu en dan omhoog. Dat er geen ruiten zijn gesprongen, is een wonder. Dan wordt het zo donker als de nacht. De kippen gaan op stok. [[Emmerik]] staat in brand. De stad is totaal vernietigd in een vuurzee. Ook [[Kleef]] is die middag zwaar gebombardeerd door 361 Lancasters. Bij het bombardement op Emmerik waren 340 Lancaster bommenwerpers en 10 Mosquito jagers betrokken. Slachtoffers: 641 burgers en 96 soldaten.
+'''Het bombardement van Emmerik''' Zaterdag 7 oktober 1944 was een mooie herfstdag. Om een uur of twee kwamen zwermen bommenwerpers aanvliegen in formaties van ongeveer 60. Wij gingen in onze kelder en deden de luiken open om nog wat te kunnen zien. Als de ene formatie weg was, kwam de volgende weer. [[Bombardementen op Emmerik|Het bombardement]] duurde ongeveer 40 minuten. Alles schudde op zijn grondvesten. De luiken van de kelder sprongen zo nu en dan omhoog. Dat er geen ruiten zijn gesprongen, is een wonder.De explosies van de bommen versterkten zich tot schokgolven, die tot ver in de Achterhoek nog voelbaar waren. Dan wordt het zo donker als de nacht. De kippen gaan op stok. [[Emmerik]] staat in brand. De stad is totaal vernietigd in een vuurzee. Ook [[Kleef]] is die middag zwaar gebombardeerd door 361 Lancasters. Bij het bombardement op Emmerik waren 340 Lancaster bommenwerpers en 10 Mosquito jagers betrokken. Slachtoffers: 641 burgers en 96 soldaten.
 [[Bestand:Proclamatie 17-10-1944.JPG|thumb|right|300px|'''Meer over de gijzeling staat op [[Organisation Todt#OT-werkers uit Bergh|deze pagina]] ]]
@@ Regel 110: / Regel 110: @@
 ''' Bombardementen op Doetinchem ''' Op 19 maart was er een luchtaanval op het afweergeschut dat bij de molen in Doetinchem stond. Hierbij zijn ook panden rondom de grote kerk getroffen. Daarbij zijn een tiental bewoners omgekomen. Het grootste bombardement was op 21 maart waarbij de binnenstad is verwoest. Er waren meer dan honderd slachtoffers. Ik weet nog dat ik er op ons erf naar stond te kijken, ik zag vliegtuigen boven de stad en hoorde veel lawaai. De sirenes loeiden. Tegen half negen vloog de toren van de grote kerk In brand. Dat kon je bij ons heel duidelijk zien. Vrijdag 25 maart was er weer een bombardement. Er trokken weer rookwolken over de stad. Op dezelfde dag kwam dr. Blokhuis tegen de avond. Hij onderzocht mijn vader en zei: "Kets: je wordt helemaal weer beter en dat is één op de duizend." De reactie van moeder was: "Het bed moet meteen in de kelder". En zo geschiedde, tot en met de bevrijding hebben wij in de kelder geslapen! Maar niet alleen, ook [[Bakkers|bakker]] Jansen en zijn vrouw met hun evacués uit Groessen, evacués van buurman Jansen en meerdere kinderen van Hegeman .  n de nacht van 31 maart naar 1 april zelfs met 23 personen.
-''' De oversteek over de Rijn ''' In de nacht van 23 op 24 maart 1945 begon de oversteek over de RIJN met amfibische  pantservoertuigen van de 51ste Highland Division. Daarna volgden tanks die geïmproviseerd drijvend waren gemaakt. Er waren nauwelijks verliezen. De genie begon onmiddellijk onder dekking van een rookgordijn meerdere Baileybruggen aan te leggen. Het rookgordijn woei onze kant op want wij konden ook geen hand voor ogen zien. De oversteek werd gevolgd door het Canadese leger. Het bruggenhoofd was 27 maart stevig gevestigd met een breedte van 55 kilometer en een diepte van 30 kilometer. De dagen erop waren erg onoverzichtelijk op onze boerderij. Het stikte van de soldaten van verschillende onderdelen van het leger en ze liepen in en uit. Moeder had een schort vol met sleutels en hield alle kasten op slot. Wat ik me nog herinner was hoe een soldaat z'n meerdere groette. Hij sloeg dan de hakken tegen elkaar, stak zijn rechterhand schuin naar voren en sprak luid: "HEIL HITLER." Ik heb geen idee meer waar een gewone soldaat zijn behoefte deed, maar de officieren deden het op onze W.C. Ik was als jongen van twaalf onder de indruk van hun uniformen en speciaal voor hun koppel en wat daar opstond. Toen nu één van de officieren van het toilet gebruikt maakte en zijn koppel over mijn fiets gehangen had, zag ik mijn kans. '''Ik las: GOTT  MIT UNS.''' Toen zakte ook mijn broek af. Aan het eind van de oorlog heeft het Naziregime nog erg jonge jongens tot SS'ers en tot propagandist opgeleid. Eén van hen heeft in deze week nog onder de soldaten een peptalk gehouden. Ik was daar niet bij, maar ik heb begrepen dat het geen succes was. Uit die dagen is mij ook bij gebleven dat er hongerige, slecht geklede mannen aanklopten voor voedsel. Van mijn moeder kregen ze allemaal een boterham, gesmeerd door haar hulp en steun Anneke Hegeman. Achteraf bleek dat het gevangenen van het werkkamp Rees waren, waarvan de bewaking bij de oversteek van de Rijn gevlucht was. Twee van hen hadden zich stiekem verborgen op de zolder van de deel. Enkele dagen na de bevrijding kwamen ze pas tot het besef dat ze vrij waren!
+''' De oversteek over de Rijn ''' In de nacht van 23 op 24 maart 1945 begon de oversteek over de RIJN met amfibische  pantservoertuigen van de 51ste Highland Division. Daarna volgden tanks die geïmproviseerd drijvend waren gemaakt. Er waren nauwelijks verliezen. De genie begon onmiddellijk onder dekking van een rookgordijn meerdere Baileybruggen aan te leggen. Het rookgordijn woei onze kant op want wij konden ook geen hand voor ogen zien. De oversteek werd gevolgd door het Canadese leger. Het bruggenhoofd was 27 maart stevig gevestigd met een breedte van 55 kilometer en een diepte van 30 kilometer. De dagen erop waren erg onoverzichtelijk op onze boerderij. Mijn zus Joke schreef in haar schoolagenda:"Zondag 25 maart. 't Is zo ontzettend: ze moeten nòg een slaapkamer hebben!" En ook: "Woensdag 28 maart. De granaten vallen op de hei!"."Donderdag 29 maart. Granaten en nog eens granaten!". Het stikte van de soldaten van verschillende onderdelen van het leger en ze liepen in en uit. Moeder had een schort vol met sleutels en hield alle kasten op slot. Wat ik me nog herinner was hoe een soldaat z'n meerdere groette. Hij sloeg dan de hakken tegen elkaar, stak zijn rechterhand schuin naar voren en sprak luid: "HEIL HITLER." Ik heb geen idee meer waar een gewone soldaat zijn behoefte deed, maar de officieren deden het op onze W.C. Ik was als jongen van twaalf onder de indruk van hun uniformen en speciaal voor hun koppel en wat daar opstond. Toen nu één van de officieren van het toilet gebruikt maakte en zijn koppel over mijn fiets gehangen had, zag ik mijn kans. '''Ik las: GOTT  MIT UNS.''' Toen zakte ook mijn broek af. Aan het eind van de oorlog heeft het Naziregime nog erg jonge jongens tot SS'ers en tot propagandist opgeleid. Eén van hen heeft in deze week nog onder de soldaten een peptalk gehouden. Ik was daar niet bij, maar ik heb begrepen dat het geen succes was. Uit die dagen is mij ook bij gebleven dat er hongerige, slecht geklede mannen aanklopten voor voedsel. Van mijn moeder kregen ze allemaal een boterham, gesmeerd door haar hulp en steun Anneke Hegeman. Achteraf bleek dat het gevangenen van het werkkamp Rees waren, waarvan de bewaking bij de oversteek van de Rijn gevlucht was. Twee van hen hadden zich stiekem verborgen op de zolder van de deel. Enkele dagen na de bevrijding kwamen ze pas tot het besef dat ze vrij waren!
 ==De langste dag van het Hertenbroek ==
 Toen mijn moeder op 31 maart 1945 's morgens in alle vroegte geluid in de tuin hoorde, verliet ze de kelder om poolshoogte te nemen. Ze pakte een stoel uit de keuken om daarop door het raam boven de bijkeukendeur te kunnen kijken. Daar zag ze hoe soldaten twee sierdennen omkapten en naar de hoek van de tuin sleepten. En daar stond een kanon. Al gauw bleek dat er nog twee stukken geschut om de boerderij in stelling waren gebracht. Eén op de hoek van onze boomgaard en één op de hoek van de veldschuur, tegenover Jansen. Ook hadden de Duitsers het tweede gedeelte van onze kelder in gebruik genomen als commandopost. Er volgde crisisberaad met onze melkers die nog onder de koe zaten. Jagen we de koeien in de wei en zo ja, kan dat wel?  Dat kon niet want de afrastering was niet in orde, bovendien leken koeien en kanonnen geen goede combinatie
-Er werden door de artilleristen voorbereiding getroffen om tot actie over te gaan door een telefoonleiding naar het front uit te rollen. Inmiddels bleek dat er al veel munitie, hulzen en granaten aangevoerd waren. Het was een drukte van belang. De hulzen en de granaten werden naar de stukken geschut gebracht. De soldaten droegen een geweer, twee handgranaten om hun nek, een gasmasker en een helm. Complete frontuitrusting. Maar wisten wij veel. Ze waren wel heel behulpzaam. Ze vertelden dat als ze gingen schieten, we onze vingers in onze oren moesten stoppen en de luiken dicht moesten doen tegen het springen van het glas en we in de kelder moesten blijven. Tegen een uur of half negen was het zover. Omdat we in de kelder zaten vlak naast de commandopost konden we precies de procedure volgen. Eerst werden de coördinaten doorgegeven, daarna werd de hoek van de loop aangegeven. Deze gegevens werden luid schreeuwend naar de drie kanonnen doorgegeven en dan begon het aftellen ook luid schreeuwend. Noch zwanzig seconden, neunzehn , achtzehn, siebzehn, usw, usw, usw,--------fünf secunden, vier, drei, zwei, ACHTUNG, FEUER. BOEM, BOEM. Ze schoten ongeveer 50 keer. Dan klonk het bevel FEUERPAUZE!  Dan werden de kanonnen zorgvuldig gecamoufleerd. Met tussenpozen van ¾ tot een uur werd de procedure herhaald. Ze waren als de dood als ze een klein eenmotorig vliegtuigje zagen. Jaren later heb ik pas begrepen waarom. De Canadese Artillerie werkte met waarnemers vanuit de lucht. Als de Duitsers zo'n vliegtuigje zagen, schreeuwden ze: "FEUERPAUZE" en werd alles afgedekt. De situatie was heel erg gevaarlijk, want dezelfde dag heeft Zeddam onder zwaar Canadees granaatvuur gelegen. Als de piloot of zijn waarnemer gezien hadden welke activiteiten bij ons plaats vonden, dan was het niet goed met ons afgelopen. Maar misschien lagen we wel net buiten het bereik van de Canadese artillerie. Om ongeveer vier uur denderden met veel geweld vijf Tiger tanks door de Koppelstraat, richting het front. Enige tijd later kwamen er maar vier terug. Één was er in [[Klein-Azewijn]] bij de boerderij van de familie Peeters vernietigd.  Het gebulder van de kanonnen was oorverdovend en angstaanjagend. Dat ondervond ook ons buurmeisje Gerda Kuster, die 's middags melk kwam halen. Toen zij om de hoek van de schuur kwam, schreeuwde de in frontuitrusting geklede soldaat net: "FEUER". Boem. De kanonnen begonnen aan hun volgende salvo! Ze vloog totaal overstuur bij ons de keuken in, waar ze is opgevangen. Tegen het eind van de avond maakte de Duitse artillerie eenheid aanstalten om te vertrekken. Een soldaat uit Bocholt, die ons dialect sprak, zei tegen mijn moeder: "Ze zun al op de [[Meilandsedijk|Meilandsediek]] (weg 'sHeerenberg-Netterden) wi'j goan, margen zun de Tommies hier". 's Nachts hebben ze zich terug getrokken via  [[Doesburg]] over de IJssel naar Ellecom. We weten dat omdat onze knecht, Jan Kok, met ons paard "Netta" en kar, samen met Jan Jansen van de Koppel, ook met paard en kar, gedwongen werden mee te gaan. BEFEHL IST BEFEHL! Inmiddels hadden wij ons met 23 mensen verschanst in het voorste deel van onze kelder, doch niet nadat, met een moker geprobeerd was hoe stevig de tralies in het kelderraam zaten. De taak van "onze" kanonnen was inmiddels overgenomen door de twee anderen, die bij buurman Dieker en die bij de Braamtse school stonden. Dat was het betere werk, het waren zware lummels, die lange vuurtongen trokken. Die nacht is [[H. Mattheus|de kerk]] in [[Azewijn]] met de daarnaast gelegen boerderij afgebrand. Ook het verpleeghuis van het klooster "Majella" in Zeddam ging in vlammen op. Tegen een uur of twaalf vloog met een enorme knal het kanon bij de school de lucht in. Opgeblazen door de Duitsers zelf! Daarna werd het rustiger, ik althans heb heerlijk geslapen!
+Er werden door de artilleristen voorbereiding getroffen om tot actie over te gaan door een telefoonleiding naar het front uit te rollen. Inmiddels bleek dat er al veel munitie, hulzen en granaten aangevoerd waren. Het was een drukte van belang. De hulzen en de granaten werden naar de stukken geschut gebracht. De soldaten droegen een geweer, twee handgranaten om hun nek, een gasmasker en een helm. Complete frontuitrusting. Maar wisten wij veel. Ze waren wel heel behulpzaam. Ze vertelden dat als ze gingen schieten, we onze vingers in onze oren moesten stoppen en de luiken dicht moesten doen tegen het springen van het glas en we in de kelder moesten blijven. Tegen een uur of half negen was het zover. Omdat we in de kelder zaten vlak naast de commandopost konden we precies de procedure volgen. Eerst werden de coördinaten doorgegeven, daarna werd de hoek van de loop aangegeven. Deze gegevens werden luid schreeuwend naar de drie kanonnen doorgegeven en dan begon het aftellen ook luid schreeuwend. Noch zwanzig seconden, neunzehn , achtzehn, siebzehn, usw, usw, usw,--------fünf secunden, vier, drei, zwei, ACHTUNG, FEUER. BOEM, BOEM. Ze schoten ongeveer 50 keer. Dan klonk het bevel FEUERPAUZE!  Dan werden de kanonnen zorgvuldig gecamoufleerd. Met tussenpozen van ¾ tot een uur werd de procedure herhaald. Ze waren als de dood als ze een klein eenmotorig vliegtuigje zagen. Jaren later heb ik pas begrepen waarom. De Canadese Artillerie werkte met waarnemers vanuit de lucht. Als de Duitsers zo'n vliegtuigje zagen, schreeuwden ze: "FEUERPAUZE" en werd alles afgedekt. De situatie was heel erg gevaarlijk, want dezelfde dag heeft Zeddam onder zwaar Canadees granaatvuur gelegen. Als de piloot of zijn waarnemer gezien hadden welke activiteiten bij ons plaats vonden, dan was het niet goed met ons afgelopen. Maar misschien lagen we wel net buiten het bereik van de Canadese artillerie. Om ongeveer vier uur denderden met veel geweld vijf Tiger tanks door de Koppelstraat, richting het front. Enige tijd later kwamen er maar vier terug. Één was er in [[Klein-Azewijn]] bij de boerderij van de familie Peeters vernietigd.  Het gebulder van de kanonnen was oorverdovend en angstaanjagend. Dat ondervond ook ons buurmeisje Gerda Kuster, die 's middags melk kwam halen. Toen zij om de hoek van de schuur kwam, schreeuwde de in frontuitrusting geklede soldaat net: "FEUER". Boem. De kanonnen begonnen aan hun volgende salvo! Ze vloog totaal overstuur bij ons de keuken in, waar ze is opgevangen. Tegen het eind van de avond maakte de Duitse artillerie eenheid aanstalten om te vertrekken. Een soldaat uit Bocholt, die ons dialect sprak, zei tegen mijn moeder: "Ze zun al op de Meilandsediek, (weg 'sHeerenberg-Netterden) wi'j goan, margen zun de Tommies hier". 's Nachts hebben ze zich terug getrokken via  [[Doesburg]] over de IJssel naar Ellecom. We weten dat omdat onze knecht, Jan Kok, met ons paard "Netta" met kanon, samen met Jan Jansen van de Koppel, ook met paard en kanon, gedwongen werden mee te gaan. BEFEHL IST BEFEHL! Inmiddels hadden wij ons met 23 mensen verschanst in het voorste deel van onze kelder, doch niet nadat, met een moker geprobeerd was hoe stevig de tralies in het kelderraam zaten. De taak van "onze" kanonnen was inmiddels overgenomen door de twee anderen, die bij buurman Dieker en die bij de Braamtse school stonden. Dat was het betere werk, het waren zware lummels, die lange vuurtongen trokken. Die nacht is [[H. Mattheus|de kerk]] in [[Azewijn]] met de daarnaast gelegen boerderij afgebrand. Ook het verpleeghuis van het klooster "Majella" in Zeddam ging in vlammen op. Tegen een uur of twaalf vloog met een enorme knal het kanon bij de school de lucht in. Opgeblazen door de Duitsers zelf! Daarna werd het rustiger, ik althans heb heerlijk geslapen!
 ==De Bevrijding ==
@@ Regel 122: / Regel 122: @@
 ''' De maand april ''' De maand april begon voor velen met het oorlogswonden likken. Maar dat gold niet voor ons. Wij hadden, op een paar gesprongen ruiten na, geen oorlogsschade, en de boerderij was nog wel tot drie keer toe door het oog van de naald gekropen. Dat gold niet voor Zeddam, vooral de laatste nacht waren er voortdurend granaten gevallen. De schade was groot, vooral aan de daken.
-Op tweede Paasdag, tegen de avond, reed een colonne van vijftig Canadese Sherman tanks de Koppelstraat in. Tot onze grote verbazing parkeerden ze deze tanks voor onze boerderij in de wei. De keukeneenheid werd geplaatst bij onze buren Jansen op het erf. Met een enorme benzinebrander werd op een soort tunnel waarop potten en pannen stonden, gekookt voor de tankbemanning. Het was allemaal heel professioneel. Ze sliepen 's nachts in grote gecamoufleerde tenten. Wij keken onze ogen uit. Wat een verschil in sfeer met wat we van het Duitse leger gewend waren. Als ze hun meerderen groetten tikten ze alleen even aan hun cap. De volgende dagen werden met vrachtwagens enorme hoeveelheden jerrycans met benzine aangevoerd en opgestapeld. Ook onderdelen zoals rupsbanden. Woensdagmorgen maakten mijn ouders en wij ons veel zorgen over Jan Kok. Ineens kwam hij echter de bijkeuken inlopen. Jan Jansen en hij hadden de paarden en de karren in Ellecom achter moeten laten. Op de terugweg hebben ze in de kelder van dierenarts Schieven in [[Hummelo en Keppel|Laag-Keppel]] de bevrijding afgewacht. Daarna zijn ze naar Braamt gelopen. Van één van hen brak onderweg een klomp. Door regelmatig van een goede klomp te wisselen zijn ze thuis gekomen
+Op tweede Paasdag, tegen de avond, reed een colonne van vijftig Canadese Sherman tanks de Koppelstraat in. Tot onze grote verbazing parkeerden ze deze tanks voor onze boerderij in de wei. De keukeneenheid werd geplaatst bij onze buren Jansen op het erf. Met een enorme benzinebrander werd op een soort tunnel waarop potten en pannen stonden, gekookt voor de tankbemanning. Het was allemaal heel professioneel. Ze sliepen 's nachts in grote gecamoufleerde tenten. Wij keken onze ogen uit. Wat een verschil in sfeer met wat we van het Duitse leger gewend waren. Als ze hun meerderen groetten tikten ze alleen even aan hun cap. De volgende dagen werden met vrachtwagens enorme hoeveelheden jerrycans met benzine aangevoerd en opgestapeld. Ook onderdelen zoals rupsbanden. Woensdagmorgen maakten mijn ouders en wij ons veel zorgen over Jan Kok. Ineens kwam hij echter de bijkeuken inlopen. Jan Jansen en hij hadden de paarden en de kanonnen in Ellecom achter moeten laten. Op de terugweg hebben ze onder de keukentafel(de kelder zat vol!) van dierenarts Schieven in [[Hummelo en Keppel|Laag-Keppel]] de bevrijding afgewacht. Daarna zijn ze naar Braamt gelopen. Van één van hen brak onderweg een klomp. Door regelmatig van een goede klomp te wisselen zijn ze thuis gekomen
 Als jongens hebben we enorm van de aanwezigheid van de Canadezen genoten! Er was zoveel te zien. Het verwisselen van de rupsbanden bijvoorbeeld. Eerst werden met vereende krachten de nieuwe banden uitgerold en precies op maat voor de tank gelegd dan werd er een schakel uit de oude rupsbanden geslagen en aan de nieuwe bevestigd. Dan werden de motoren gestart en de tank reed uit zichzelf op de nieuwe banden! Ook mochten wij in de tanks rondkijken en de geschutskoepel wat verdraaien. En dan de motoren. Wat een grote motoren! Voor elke rupsband één.