Gelderse Schuttersbond

De Gelderse Schuttersbond (G.S.B.) was van 1939 tot 1991 een provinciale samenwerkingsbond van schutterijen en schuttersgilden in Gelderland. De bond ontstond op initiatief van schutterijen uit Oost-Gelderland en groeide uit tot een samenwerkingsverband van verenigingen uit verschillende delen van de provincie. De ontstaansgeschiedenis van de bond was nauw verbonden met Stokkum, waar de eerste voorbereidingen voor de oprichting plaatsvonden. De bond bouwde voort op een reeds bestaande provinciale schutterstraditie, die vanaf 1935 vorm kreeg in het jaarlijkse Gelders koningsschieten op de Waterberg bij Arnhem.

Voorgeschiedenis

De provinciale samenwerking tussen Gelderse schutterijen ontstond al vóór de oprichting van de Gelderse Schuttersbond. Eind 1934 werd in Arnhem onder erevoorzitterschap van de toenmalige burgemeester H.P.J. (Henri) Bloemers een comité gevormd met als doel jaarlijks een Gelders schuttersfeest te organiseren op de Waterberg, op het terrein van het Nederlands Openluchtmuseum. Voorzitter van het comité was de gepensioneerde generaal-majoor F.A. Hoever. Verder hadden onder meer Mr. A.P. van Schilfgaarde, directeur van het Openluchtmuseum A.A.G. van Erven Dorens, J.A. Jolles, H.M. Keppel Hesselink, dr. S.P. Haak, W. van Ingen Schouten en mr. W.P.A. Smit zitting in het comité.

Volgens de bekendmaking zou vanaf 1935 jaarlijks een zilveren vogel worden verschoten tijdens een provinciaal schuttersfeest, waarbij de deelnemende schutterijen gezamenlijk naar het schietterrein zouden optrekken. Daarmee werd een nieuwe provinciale traditie in het leven geroepen. Het eerste feest vond in 1935 plaats. Dat jaar behaalde Bertus Hakfoort van het Sint Oswaldusgilde de overwinning bij het Gelders koningsschieten op de Waterberg.

Aan het einde van de jaren dertig groeide onder verschillende schutterijen en schuttersgilden in Oost-Gelderland de behoefte aan een eigen provinciale organisatie. Hoewel het provinciale koningsschieten reeds bestond, waren veel verenigingen voor de organisatie daarvan nog aangewezen op het Arnhemse comité. Binnen het Sint Oswaldusgilde leefde daarom de wens een zelfstandige Gelderse bond op te richten waarin de schutterijen zelf de organisatie en samenwerking zouden verzorgen.

Op initiatief van Theet Geurts, destijds bestuurslid van het Sint Oswaldusgilde, werd op 12 december 1938 in Stokkum een vergadering belegd waarvoor de schutterijen en gilden uit Oost-Gelderland werden uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomst werd besproken hoe de verenigingen zich konden organiseren zonder afhankelijk te blijven van de schuttersorganisaties rond Arnhem. In de maanden daarna vonden nog enkele voorbereidende vergaderingen plaats, waarna werd besloten een eigen provinciale bond op te richten.

Oprichting

Op 16 februari 1939 werd de Gelderse Schuttersbond officieel opgericht. Tot de eerste aangesloten verenigingen behoorden onder meer het Sint Oswaldusgilde te Stokkum en Schutterij Sint Jan Kilder. Volgens de geschiedschrijving van Schutterij Sint Jan maakten daarnaast nog vier andere schutterijen uit de voormalige gemeente Bergh deel uit van de nieuwe bond.

De eerste voorzitter van de bond was Theet Geurts. Ook daarna bleef Stokkum een belangrijke rol spelen binnen het bondsbestuur. Achtereenvolgens werden Toon Overgoor en Jan Polman tot bondsvoorzitter gekozen. Daarmee leverde Stokkum gedurende het bestaan van de Gelderse Schuttersbond ten minste drie bondsvoorzitters.

Na de oprichting zette de Gelderse Schuttersbond het reeds bestaande provinciale Gelders koningsschieten voort en organiseerde zij dit voortaan als onderdeel van haar jaarlijkse bondsactiviteiten.

Groei en activiteiten

Na de oprichting groeide de Gelderse Schuttersbond uit tot een provinciaal samenwerkingsverband waarin schutterijen en schuttersgilden uit verschillende delen van Gelderland gezamenlijk optrokken. De bond organiseerde jaarlijks bondsfeesten waarop de aangesloten verenigingen elkaar ontmoetten. Tijdens deze bijeenkomsten stonden optochten, schietwedstrijden, vendelhulde en muzikale optredens centraal. De bondsfeesten hadden niet alleen een sportief karakter, maar droegen ook bij aan de onderlinge verbondenheid tussen de verenigingen en aan het behoud van plaatselijke schutterstradities. De Gelderse Schuttersbond zette tevens het sinds 1935 bestaande Gelders koningsschieten voort. De winnaar van dit provinciale koningsschieten verkreeg de titel Gelders schutterskoning. Naast het Gelders koningsschieten organiseerde de bond het bondskeizerschieten. Hieraan namen de regerende schutterskoningen van aangesloten schutterijen en schuttersgilden deel. De winnaar werd bondskeizer van de Gelderse Schuttersbond. Het bondskeizerschieten vormde daarmee het provinciale vervolg op het koningsschieten binnen de afzonderlijke verenigingen. Het bondskeizerschap gold binnen de Gelderse Schuttersbond als de hoogste schiettitel.

Ook leden van schutterijen uit de voormalige gemeente Bergh behaalden herhaaldelijk deze provinciale titels. Tonnie Berendsen werd meerdere malen Gelders schutterskoning. Ook Wim Kuster behaalde deze titel. Daarnaast werden Tonnie Berendsen, Teun Verstegen en Tonnie Raaijman, allen lid van het Sint Oswaldusgilde, Bondskeizer van de Gelderse Schuttersbond. Gedurende ruim een halve eeuw vormde de Gelderse Schuttersbond een belangrijk organisatorisch verband tussen een groot aantal Gelderse schutterijen en schuttersgilden. De bond richtte zich vooral op de organisatie van bondsfeesten, het Gelders koningsschieten, het bondskeizerschieten en andere schietwedstrijden. Daarmee vervulde zij een eigen functie binnen het Gelderse schutterswezen, naast andere provinciale samenwerkingsverbanden die zich meer richtten op de behartiging van de algemene belangen van het schutters- en gildewezen.

Aangesloten verenigingen

Het aantal aangesloten verenigingen nam in de loop der jaren toe. In de laatste jaren van haar bestaan waren vanuit de voormalige gemeente Bergh onder meer de volgende schutterijen aangesloten:

• Schuttersvereniging Sint Antonius te Lengel
• Hooglandse Schutterij Sint Martinus te Braamt
• Sint Oswaldusgilde te Stokkum
• Schutterij Sint Johannes te Zeddam

Daarnaast waren buiten de voormalige gemeente Bergh onder meer de volgende verenigingen aangesloten:

• Sint Martinus te Wehl
• De Eendracht te Nieuw-Wehl
• Sint Martinus te Dichteren
• Claudius Civilis te Pannerden
• Vrede en Vriendschap te Herwen
• Eendracht maakt Macht te Spijk
• De Eendracht te Etten

Latere ontwikkelingen

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond behoefte aan een provinciale organisatie die zich niet uitsluitend richtte op wedstrijden en bondsactiviteiten, maar op het gehele Gelderse schutters- en gildewezen. Dit leidde op 24 november 1946 in Zevenaar tot de oprichting van de Federatie van Gelderse Schuttersgilden en Schutterijen St. Hubertus, die vanaf 1947 als provinciale koepelorganisatie ging functioneren. De Gelderse Schuttersbond en de Federatie van Gelderse Schuttersgilden en Schutterijen St. Hubertus bestonden vervolgens ruim veertig jaar naast elkaar. Beide organisaties vervulden daarbij een verschillende rol binnen het Gelderse schutterswezen.

Terwijl de Gelderse Schuttersbond zich voornamelijk bezighield met de organisatie van bondsfeesten, schietwedstrijden en het bondskeizerschieten, richtte de federatie zich op de bevordering van het gehele schutters- en gildewezen. Tot haar taken behoorden onder meer de belangenbehartiging van de aangesloten verenigingen, de bevordering van de samenwerking tussen de regionale kringen, de organisatie van Landjuwelen en andere provinciale bijeenkomsten, en het behoud van de Gelderse schutterstradities. Veel schutterijen waren daarom bij beide organisaties aangesloten. In de loop der tijd nam de Federatie steeds meer organisatorische taken op zich, waaronder ook onderdelen van de wedstrijdorganisatie. Daardoor vervaagde het onderscheid tussen beide organisaties geleidelijk.

De historische band tussen de Gelderse Schuttersbond en Stokkum bleef echter lange tijd zichtbaar. Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan in 1979 en het 50-jarig bestaan in 1989 werden de jubileumvieringen gehouden in en rondom het Gildehuis in Stokkum. Daarmee werd de bijzondere plaats van Stokkum in de geschiedenis van de bond nogmaals benadrukt. In 1991 werd de Gelderse Schuttersbond opgeheven. Veel aangesloten schutterijen waren reeds aangesloten bij de Federatie van Gelderse Schuttersgilden en Schutterijen Sint Hubertus of traden daar vervolgens toe. Daarmee werden ook de provinciale wedstrijdactiviteiten voortaan binnen de federatie georganiseerd.

Bronnen o.a.

• Voorwaarts, Mars! Een historie van het Stokkumse gildewezen, blz. 40, 49, 159 t/m 162
• Erfgoed Gelderland, Schutterijen en schuttersgilden
• Schutterij Sint Jan Kilder.
• De Graafschapbode van 24 december 1934, 9 december 1938, 22 maart 1939
• Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant van 30 juli 1935