Arnhem

Arnhem is een stad en gemeente in Nederland en ongeveer 30 kilometer ten westen van 's-Heerenberg gelegen. De gemeente telt 164.096 inwoners en is daarmee de twaalfde grootste gemeente van Nederland. Hoewel de voormalige gemeente Bergh sociaal en cultureel voornamelijk op Doetinchem is gericht, vervult Arnhem een belangrijke bovenregionale functie op het gebied van werk, onderwijs, rechtspraak, mobiliteit en voorzieningen die niet lokaal aanwezig zijn. Deze positie is historisch gegroeid en heeft ertoe geleid dat veel functies die voorheen lokaal georganiseerd waren, in de loop der tijd zijn geconcentreerd in Arnhem.

Tot de gemeente Arnhem behoren behalve de stad Arnhem ook de dorpen Elden en Schaarsbergen, de buurtschappen De Praets en 't Vlot, en delen van de buurtschappen Terlet en Deelen. Arnhem maakt deel uit van het samenwerkingsverband Stadsregio Arnhem Nijmegen. Arnhem ligt aan de rivier de Rijn, de IJssel en de Sint-Jansbeek. De streek aan de overzijde van de IJssel wordt aangeduid als de Liemers; of Bergh hier wel of niet toe behoort is onderwerp van discussie.

Geschiedenis

De oudste benaming van de stad is Arneym. Achtervoegsels als -hem, -kem, -kum, -chem en -heim duiden op een zogenaamde rijkskarolingische nederzetting. Vanaf de 16e eeuw ontwikkelde Arnhem zich tot het bestuurlijke en juridische centrum van het hertogdom Gelre. Onder invloed van Karel V werden het Hof van Gelre en de rekenkamer in Arnhem gevestigd. Hierdoor concentreerden bestuur en rechtspraak zich in de stad en groeide Arnhem uit tot het belangrijkste machtscentrum van het gewest. Deze positie werd in de 19e eeuw formeel bevestigd toen Arnhem de status van provinciehoofdstad kreeg. In de 20e eeuw verwierf Arnhem tijdens de Tweede Wereldoorlog internationale bekenheid door de Slag om Arnhem in september 1944, onderdeel van Operatie Market Garden. Deze gevechten en de daaropvolgende evacuaties hadden ook gevolgen voor de omliggende regio, waaronder Bergh en de Liemers. In de stad herinneren diverse monumenten aan deze gebeurtenissen. Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelde vooral het zuidelijke deel van de stad zich sterk.

Voorzieningen

Arnhem vervult een belangrijke rol als bovenregionaal centrum voor voorzieningen. Deze voorzieningen zijn in de loop der tijd geconcentreerd in de stad en bedienen een groot deel van Oost-Nederland, waaronder de regio Bergh.

Bestuur en maatschappelijke voorzieningen

Arnhem is de hoofdstad van de provincie Gelderland en de zetel van het provinciaal bestuur. In het provinciehuis (Huis der Provincie) vergaderen de Provinciale Staten en zetelt het dagelijks bestuur. Besluitvorming op provinciaal niveau, onder meer over infrastructuur, natuur en ruimtelijke ordening, werkt door in de regio Bergh.

De samenstelling van de Provinciale Staten wordt bepaald door verkiezingen. Voor inwoners van de voormalige gemeente Bergh (thans gemeente Montferland) hebben deze verkiezingen invloed op de eigen leefomgeving, onder meer op het gebied van woningbouw, natuurbeheer, openbaar vervoer en stikstofbeleid. Daarnaast kiezen de leden van de Provinciale Staten de leden van de Eerste Kamer, waarmee de verkiezingen ook landelijke politieke gevolgen hebben.

Daarnaast zijn in Arnhem diverse maatschappelijke en bestuurlijke instellingen gevestigd met een regionale functie, zoals het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en militaire eenheden, waaronder de Luchtmobiele Brigade.

Rechtspraak

Arnhem vervult een centrale rol in de rechtspraak in Gelderland. Waar rechtspraak in gebieden als Bergh oorspronkelijk lokaal en onder gezag van de landsheer werd uitgeoefend, is deze in de loop der tijd steeds verder gecentraliseerd. Tegenwoordig zijn in Arnhem onder meer de Rechtbank Gelderland en het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden gevestigd. Deze instellingen bedienen een groot deel van Oost-Nederland en maken van Arnhem een belangrijk juridisch centrum.

Onderwijs en ontwikkeling

Arnhem vervult een belangrijke rol op het gebied van onderwijs en regionale ontwikkeling. In de stad zijn onder meer de HAN University of Applied Sciences en het Rijn IJssel gevestigd. Deze instellingen trekken studenten uit de Achterhoek en omliggende gebieden en dragen bij aan de doorstroom naar hoger onderwijs en de aansluiting op de arbeidsmarkt. Voor inwoners van Bergh vormt Arnhem daarmee een belangrijk centrum voor opleiding en professionele ontwikkeling.

Cultuur en erfgoed

Op het gebied van geschiedenis en erfgoed is het Gelders Archief in Arnhem gevestigd. Hier worden archieven bewaard van overheden, instellingen en particulieren uit de provincie, waaronder materiaal dat betrekking heeft op Bergh en de directe omgeving. Arnhem is daarnaast standplaats van onder meer het Nederlands Openluchtmuseum en dierentuin Koninklijke Burgers' Zoo, die in 1923 verhuisde van 's-Heerenberg naar Arnhem en daarmee een historische band met de regio Bergh heeft behouden.

Bereikbaarheid

Arnhem vervult daarnaast een belangrijke rol in de bereikbaarheid van de regio. Station Arnhem Centraal is een spoorwegknooppunt dat de Achterhoek, de Randstad en Duitsland met elkaar verbindt. Via de Spoorlijn Winterswijk-Arnhem bestaat een directe verbinding met onder meer Didam. Daarnaast is er een verbinding richting Emmerik en het Ruhrgebied.

Arnhem is tevens gelegen aan de A12, maar wordt niet ontsloten door een groot aantal afslagen; de toegang tot de stad wordt bepaald door enkele strategische keuzepunten. Bij Knooppunt Velperbroek splitst het verkeer zich tussen de stad en de doorgaande snelweg, terwijl via afrit 26 – Arnhem-Noord de belangrijkste directe toegang tot de noordzijde van de stad bestaat. Knooppunt Waterberg fungeert daarbij vooral als verdelingspunt voor regionaal en doorgaand verkeer.

De regionale directie van Rijkswaterstaat Oost-Nederland is gevestigd in Arnhem. Deze organisatie is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van rijkswegen en hoofdvaarwegen in Gelderland en Overijssel. Voor de regio Bergh is dit van belang vanwege het beheer van onder meer de A12 en A18 en de bijbehorende aansluitingen, wat directe invloed heeft op de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en doorstroming van verkeer van en naar de regio.

Zie ook

• Arnhem op Wikipedia