Houtsma, Johannes Herman

Johannes Herman (Jan) Houtsma zat in de Tweede Wereldoorlog in het verzet. Hij werd op 21 december 1921 geboren in Doetinchem als zoon van Otto Everhard Houtsma en Maria Johanna Angelique Leijds. Hij woonde op het adres Plantsoenstraat 19, waar zijn vader een huisartspraktijk had.

Al voor de oorlog deed Jan, een schooljongen nog, illegaal werk door Joodse vluchtelingen uit Duitsland ongezien de grens over te helpen. Bij normale grensoverschrijding was de kans te groot dat ze teruggestuurd zouden worden.

In 1941, toen hij in Utrecht ging studeren, kwam hij in het Studentenverzet terecht. Daarbij kon hij door heel Nederland waardevolle contacten leggen. Hij reisde toen veel per trein (in de oorlog vrijwel het enige vervoermiddel voor de lange afstand), en omdat zijn vader behalve huisarts ook arts bij de Nederlandse Spoorwegen was, vergaarde hij de nodige kennis over dienstschema's van betrouwbare spoorwegmannen.

In 1943 moest Jan zijn studie staken. Zijn verzetswerk zette hij voort in de Achterhoek, met name voor de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers (LO). De LO in het rayon Doetinchem stond toen onder leiding van Eduard Schilderink, maar die werd op 31 januari 1944 door de Duitsers gearresteerd. De leiding kwam toen in handen van Jan Houtsma. Tot zijn rayon behoorden of gingen behoren Beek, Doesburg, Gaanderen, 's-Heerenberg, Hummelo, Keppel, Terborg, Wehl en Zelhem.

Houtsma gaf niet alleen leiding, maar nam ook actief deel aan verzetsactiviteiten. Hij heeft onder andere sabotage gepleegd aan spoorlijnen en locomotieven, en heeft door de geallieerden gedropte wapens opgehaald.

De neergeschoten Britse boordschutter George Kelly heeft een aantal dagen bij Houtsma op zolder gezeten, voor hij naar de schuilplaats in de schuur van Berntsen in Loerbeek werd overgebracht. Houtsma zelf en zijn vriendin, de koerierster Annie de Graaf, hebben zich een tijdje in dezelfde schuur schuilgehouden.

Voor zijn hulp aan George Kelly is hem het Eisenhower Certficate toegekend. Burgers die geallieerde militairen hadden geholpen uit handen van de vijand te blijven, konden dit certificaat na de oorlog aanvragen. Ook Karel Adriaens heeft dit gedaan met het argument dat ook hij George Kelly geholpen heeft. In het dossier van Adriaens' aanvraag bevindt zich een brief van Houtsma waarin hij met klem ontkent dat Adriaens Kelly geholpen heeft. De gedeserteerd Oostenrijker Hans Reichel bevestigde dit in een verklaring die ook in Adriaens' dossier is opgenomen. Desondanks heeft Adriaens het certificaat gekregen.

Houtsma was een van de mensen die het woord hebben gevoerd op de begrafenis van Wim Moorman in op 25 mei 1945 in Beek.

Hij trouwde op 27 april 1946 in Doetinchem met Johanna Hendrika de Graaf, zijn vriendin uit het verzet. Het huwelijk eindigde in september 1960 in een echtscheiding.

Jan Houtsma overleed op 7 februari 1984, 62 jaar oud. Hij heeft model gestaan voor een van de hoofdpersonen in de film FREYHEYT - de rockopera uit 2021.

Straatnaam

De Houtsmastraat in de Doetinchemse wijk Overstegen is genoemd naar mevr. M.J.A. Houtsma-Leijds, geboren te Stad-Doetinchem op 16 februari 1892, gehuwd met O.E. Houtsma, arts, bekend om haar optreden in de bezettingsjaren.

Bronnen

• Archieven.nl
• Doetinchem in oorlogstijd, blz. 118-120.
• A.K. Kisman: Straatnamen in Doetinchem in woord en beeld
• In de National Archives Catalog (Verenigde Staten):
  • Lijst van Nederlandse ontvangers van het certificaat
  • Houtsma's dossier
  • Adriaens' dossier