Gelderse Schuttersbond

De Gelderse Schuttersbond (G.S.B.) was van 1939 tot 1991 een provinciale samenwerkingsbond van schutterijen en schuttersgilden in Gelderland. De bond ontstond op initiatief van schutterijen uit Oost-Gelderland en groeide uit tot een samenwerkingsverband van verenigingen uit verschillende delen van de provincie. De ontstaansgeschiedenis van de bond was nauw verbonden met Stokkum, waar de eerste voorbereidingen voor de oprichting plaatsvonden. De bond bouwde voort op een reeds bestaande provinciale schutterstraditie, die vanaf 1935 vorm kreeg in het jaarlijkse Gelders koningsschieten op de Waterberg bij Arnhem.

Voorgeschiedenis

De provinciale samenwerking tussen Gelderse schutterijen bestond al vóór de oprichting van de Gelderse Schuttersbond. Eind 1934 werd in Arnhem onder erevoorzitterschap van de toenmalige burgemeester H.P.J. (Henri) Bloemers een comité gevormd met als doel jaarlijks een Gelders schuttersfeest te organiseren op de Waterberg, op het terrein van het Nederlands Openluchtmuseum. Voorzitter van het comité was de gepensioneerde generaal-majoor F.A. Hoever. Verder hadden onder meer Mr. A.P. van Schilfgaarde, directeur van het Openluchtmuseum A.A.G. van Erven Dorens, J.A. Jolles, H.M. Keppel Hesselink, dr. S.P. Haak, W. van Ingen Schouten en mr. W.P.A. Smit zitting in het comité.

Volgens de bekendmaking zou vanaf 1935 jaarlijks een zilveren vogel worden verschoten tijdens een provinciaal schuttersfeest, waarbij de deelnemende schutterijen gezamenlijk naar het schietterrein zouden optrekken. Daarmee werd een nieuwe provinciale traditie in het leven geroepen. Het eerste feest vond in 1935 plaats. Dat jaar behaalde Bertus Hakfoort van het Sint Oswaldusgilde de overwinning bij het Gelders koningsschieten op de Waterberg.

Aan het einde van de jaren dertig groeide onder verschillende schutterijen en schuttersgilden in Oost-Gelderland de behoefte aan een eigen provinciale organisatie. Het provinciale koningsschieten bestond inmiddels, maar de organisatie daarvan lag nog bij het Arnhemse comité. Binnen het Sint Oswaldusgilde leefde daarom de wens een zelfstandige Gelderse bond op te richten waarin de schutterijen zelf de organisatie en samenwerking zouden verzorgen.

Op initiatief van Theet Geurts, destijds bestuurslid van het Sint Oswaldusgilde, werd op 12 december 1938 in Stokkum een vergadering belegd waarvoor de schutterijen en gilden uit Oost-Gelderland werden uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomst werd besproken hoe de verenigingen zich zelfstandig konden organiseren. In de maanden daarna vonden nog enkele voorbereidende vergaderingen plaats, waarna werd besloten een eigen provinciale bond op te richten.

Oprichting, activiteiten en positie binnen het Gelderse schutterswezen

De Gelderse Schuttersbond werd op 16 februari 1939 officieel opgericht. Tot de eerste aangesloten verenigingen behoorden onder meer het Sint Oswaldusgilde uit Stokkum en Schutterij Sint Jan uit Kilder. Volgens de geschiedenis van Sint Jan Kilder sloten daarnaast vier andere schutterijen uit de voormalige gemeente Bergh zich bij de bond aan. Theet Geurts werd de eerste voorzitter van de Gelderse Schuttersbond. Later werd de functie vervuld door onder meer Toon Overgoor en Jan Polman. Ook daarna bleef Stokkum in het bestuur van de bond vertegenwoordigd.

De Gelderse Schuttersbond vormde een provinciaal verband van schutterijen en schuttersgilden en organiseerde onder meer jaarlijkse bondsfeesten met optochten, schietwedstrijden, vendelhuldes en muzikale onderdelen. De bond zette daarnaast het jaarlijkse Gelders koningsschieten voort. De winnaar mocht zich Gelders schutterskoning noemen. Naast het koningsschieten kende de bond het bondskeizerschieten. Hieraan namen regerende koningen van aangesloten schutterijen en schuttersgilden deel. De winnaar werd bondskeizer. De bijbehorende trofee is bewaard gebleven in het Liemers Museum. Het bondskeizerschap was verbonden aan de Gelderse Schuttersbond.

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond opnieuw behoefte aan een provinciaal verband voor het Gelderse schutters- en gildewezen. Op 24 november 1946 werd in Zevenaar de Federatie van Gelderse Schuttersgilden en Schutterijen St. Hubertus opgericht. Deze federatie ging vanaf 1947 functioneren als provinciale koepelorganisatie. De Gelderse Schuttersbond en de Federatie Sint Hubertus bestonden vervolgens tientallen jaren naast elkaar. Het waren zelfstandige organisaties met ieder een eigen organisatie en activiteiten binnen het Gelderse schutterswezen. Veel schutterijen waren bij beide organisaties aangesloten.

Ook de schutterstitels waren aan de afzonderlijke organisaties verbonden. De Gelderse Schuttersbond kende het bondskeizerschap, terwijl de Federatie Sint Hubertus haar eigen koningschap kende. Beide titels waren verbonden aan de organisatie waarin zij werden verleend. De Federatie Sint Hubertus richtte zich onder meer op belangenbehartiging, regionale samenwerking, tradities en de organisatie van Landjuwelen. In de loop der tijd nam de federatie ook meer organisatorische taken op zich, waaronder onderdelen van de wedstrijdorganisatie.

Ook schutters uit het voormalige Bergh waren in de latere periode succesvol bij de provinciale wedstrijden. Tonnie Berendsen van het Sint Oswaldusgilde uit Stokkum werd meerdere malen Gelders schutterskoning. Ook Wim Kuster behaalde deze titel. Tonnie Berendsen, Teun Verstegen en Tonnie Raaijman, eveneens verbonden aan het Sint Oswaldusgilde, werden bondskeizer.

De Gelderse Schuttersbond vierde in 1979 en 1989 jubilea in en rond het Gildehuis in Stokkum. In de laatste jaren van de bond waren vanuit de voormalige gemeente Bergh onder meer Schuttersvereniging Sint Antonius uit Lengel, de Hooglandse Schutterij Sint Martinus uit Braamt, het Sint Oswaldusgilde uit Stokkum en Schutterij Sint Johannes uit Zeddam aangesloten.

Buiten de voormalige gemeente Bergh waren in deze periode onder meer Sint Martinus uit Wehl, De Eendracht uit Nieuw-Wehl, Sint Martinus uit Dichteren, Claudius Civilis uit Pannerden, Vrede en Vriendschap uit Herwen, Eendracht maakt Macht uit Spijk en De Eendracht uit Etten aangesloten.

In 1991 werd de Gelderse Schuttersbond opgeheven. Veel aangesloten schutterijen waren al aangesloten bij de Federatie Sint Hubertus of sloten zich daarna bij deze federatie aan. De provinciale wedstrijdactiviteiten die binnen de Gelderse Schuttersbond waren georganiseerd, kwamen daarmee binnen het verband van de federatie te liggen.

Bronnen o.a.

• Voorwaarts, Mars! Een historie van het Stokkumse gildewezen, blz. 40, 49, 159 t/m 162
• Erfgoed Gelderland, Schutterijen en schuttersgilden
• Schutterij Sint Jan Kilder.
• De Graafschapbode van 24 december 1934, 9 december 1938, 22 maart 1939
• Provinciale Geldersche en Nijmeegsche courant van 30 juli 1935