Bijdragen aan Berghapedia? Klik hier om je aan te melden !
Hondtong, Johannes Frederikus: verschil tussen versies
k (cat) |
(aanvulling uit toegevoegde bronnen) |
||
| Regel 1: | Regel 1: | ||
| − | [[Bestand:Hondtong | + | [[Bestand: Meester Hondtong.jpg|thumb|right|300px|<center>'''Meester Hondtong maakte dit zelfportret<br>rond 1925</center>]] |
| + | '''Johannes Frederikus (Jan) Hondtong''', meester Hondtong, was van [[1921]] tot [[1959]] hoofd van de [[Sint Jozefschool]] in [[Azewijn]]. Hij werd op 29 april [[1895]] geboren in Steenwijkerwold als zoon van Jan Hondtong en Maria Elshoff. Zijn vader, een Groninger, was gemeenteveldwachter in Steenwijkerwold. | ||
| − | + | == Een veelzijdige onderwijzer == | |
| + | Jan Hondtong volgde zijn onderwijzersopleiding aan de Aartsbisschoppelijke Kweekschool [[Sint Ludger]]us in Hilversum. Op 28 april [[1914]] (de dag voor zijn 19e verjaardag) slaagde hij in Amsterdam voor zijn onderwijsakte, waarna hij begin mei al een baan had als [[Onderwijzers|onderwijzer]] in Azewijn. [[Roosenboom, Renier Jozef Hubert|Meester Roosenboom]] was daar toen het schoolhoofd. | ||
| − | Meester Hondtong kwam in [[ | + | Meester Hondtong, zoals hij vanaf nu genoemd werd, kwam op 2 mei 1914 aan in Azewijn. Hij ging in de kost bij [[Thomassen, Theodorus Johannes|veldwachter Thomassen]]. Vermoedelijk heeft hij hier gewoond tot mei 1921, toen meester Rooseboom met zijn gezin naar Nijmegen vertrok. Meester Hondtong werd toen tot hoofd der school benoemd en kon zijn intrek nemen in de [[Onderwijzerswoning Azewijn|onderwijzerswoning]] naast zijn school in de [[Leppestraat]]. Hij is nooit meer weggegaan uit Azewijn, zodat hij in zijn leven maar aan één school heeft lesgegeven. |
| + | {| | ||
| + | |- valign=top | ||
| + | |[[Bestand:Hondtong 19140428 Telegraaf.jpg|thumb|400px|<center>'''Uit ''De Telegraaf'' van 28 april 1914</center>]] | ||
| + | |[[Bestand:Hondtong 19140509 OSC.jpg|thumb|400px|<center>'''Uit de ''Opregte Steenwijker Courant'' van 9 mei 1914</center>]] | ||
| + | |} | ||
| + | De pers in meester Hondtongs geboortestreek volgde het begin van zijn loopbaan op de voet. | ||
| + | {| | ||
| + | |- valign=top | ||
| + | |[[Bestand:Hondtong 19170728 OSC.jpg|thumb|400px|<center>'''Uit de ''Opregte Steenwijker Courant'' van 28 juli 1917</center>]] | ||
| + | ||[[Bestand:Hondtong 19210430 OSC.jpg|thumb|400px|<center>'''Uit de ''Opregte Steenwijker Courant'' van 30 april 1921</center>]] | ||
| + | |} | ||
| − | + | Na het behalen van zijn onderwijsakte heeft meester Hondtong nog een aantal diploma's voor het lager onderwijs gehaald. Te beginnen met die onderwijsakte luidt de lijst: | |
| + | *Onderwijsakte (Amsterdam, april 1914) | ||
| + | *Hoofdakte ([[Arnhem]], juli [[1917]]) | ||
| + | *Landbouwkunde (Wageningen, augustus 1921) | ||
| + | *Tuinbouwkunde (Wageningen, september [[1924]]) | ||
| + | *Godsdienstdiploma A en B (mei [[1928]]) | ||
| + | *Pluimveeteelt ([[Zutphen]], oktober [[1932]]) | ||
| + | [[Bestand: Hondtongs proeftuin.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Leerlingen van meester Hondtong<br>met de suikerbietenoogst in de proeftuin</center>]] | ||
| + | Met zijn diploma's heeft meester Hondtong naast zijn werk als onderwijzer buiten schooltijd meerdere landbouw- en tuinbouwcursussen kunnen geven. Aan het eind daarvan werden officiële diploma's uitgereikt. Er werden geen cijfers toegekend, maar de deelnemers konden slagen "met vrucht", "met veel vrucht" of "met zeer veel vrucht". Om zijn eigen ideeën te testen had hij bij de school een proeftuin, waar ook zijn leerlingen in werkten. Begin [[1940]] startte hij een cursus over "intensivering". Of die door het uitbreken van de [[Tweede Wereldoorlog]] kon worden afgemaakt, is de vraag. | ||
| − | + | Al vrij snel na zijn aankomst in Azewijn werd meester Hondtong benoemd in de [[Commissie tot wering van schoolverzuim]]. De benoeming was steeds voor bepaalde tijd, maar tot zeker in de [[Vorige eeuw|jaren 40]] werd hij na elke termijn herbenoemd. | |
| − | + | Meester Hondtong is nummer 49 op de [[Schoolfoto Azewijn 1937|Azewijnse schoolfoto]] uit [[1937]]. | |
| + | |||
| + | In mei [[1939]] vierde hij op bescheiden wijze zijn 25-jarig jubileum aan de school in Azewijn. Er werd een gezongen Heilige Mis uit dankbaarheid opgedragen, maar verder heeft hij er alleen met de leerlingen binnen de school aandacht aan besteed. | ||
| + | <br clear=all/> | ||
| + | == Activiteiten buiten het onderwijs == | ||
| + | === Koordirigent === | ||
| + | [[Bestand: Jongenskoor Azewijn.jpg|thumb|right|400px|<center>'''Meester met zijn jongenskoor in 1931</center>]] | ||
| + | Meester Hondtong was [[Dirigenten|dirigent]] van zowel het herenkoor als het jongenskoor van de [[H. Mattheus|Mattheüskerk]]. Vooral het jongenskoor was zijn passie. Hij leerde de jongens noten lezen en verder alles over mollen, kruisen, forto en pianissimo, enz. Bijna dagelijks werd er geoefend. Voor het einde van de schooldag liep hij de klassen even langs en zei dan: "Jongens, dadelijk nog even een kwartiertje zingen." | ||
| − | Meester Hondtong was ook [[Fotograaf|amateurfotograaf]]. Zijn | + | Op het origineel van nevenstaande foto is in spiegelschrift te lezen "Elten, 29-VII-’31". Heeft hij op 29 juli [[1931]] met het jongenskoor een uitstapje naar [[Elten]] gemaakt? De foto heeft hij met zijn eigen fototoestel gemaakt. Waarover meer in de volgende paragraaf. |
| + | <br clear=all> | ||
| + | === Amateurfotograaf === | ||
| + | [[Bestand: Hondtongs camera.jpg|thumb|right|500px|<center>'''Meester Hondtongs camera in ingeklapte en in uitgeklapte toestand</center>]] | ||
| + | Meester Hondtong was ook [[Fotograaf|amateurfotograaf]]. Zijn foto's laten zien dat hij dit vak goed beheerste, zowel qua techniek als qua gevoel voor sfeer. Zijn camera was na zijn dood lange tijd spoorloos, maar toen Huub Baars in [[2021]] zijn [[Mini Camping De Hartjens]] en [[Avitera Wijngoed]] verkocht, vond hij de camera bij het opruimen van zijn zolder. Marc Dubois, lid van de Veldwerkgroep Azewijn en eveneens amateurfotograaf, heeft de camera nader onderzocht en kwam tot de volgende beschrijving. | ||
| − | + | De camera is een Patent Duplex 9x12 cm met een Hugo Meyer dubbelanastigmaat Veraplan F:5.5-lens en een IBSO-sluiter, gemaakt door de firma ''Ihagee Kamerawerk Steenbergen & Co'', een destijds toonaangevend bedrijf in Dresden. De oprichter van dit bedrijf was de Nederlander Johan Steenbergen (Meppel [[1886]]–Osnabrück [[1967]]). Het serienummer van het toestel duidt erop dat het waarschijnlijk eind [[1919]] of begin [[1920]] is geproduceerd. | |
| − | + | Het toestel heeft een houten behuizing van 12,3 x 15,8 x 5 cm, overtrokken met leer. Door een druk op een verborgen knop onder het leer, klapt de camera open. De constructie met een leren balg en een dubbele uitschuifrail maakte een voor die tijd groot aantal instellingen mogelijk. | |
| + | |||
| + | Het werken met de camera was niet eenvoudig. Er waren relatief lange belichtingstijden nodig, zodat een statief onmisbaar was. De geportretteerden moesten ook echt even niet bewegen. De fotograaf zelf moest een zwart doek over zijn hoofd trekken. | ||
| + | |||
| + | De negatieven waren glasplaten. Over het ontwikkelen van die platen bestaan twee lezingen: ofwel hij liet dat in [['s-Heerenberg]] doen (bij [[Kok, Carel Frans Leo|Carel Kok]] in de [[Oudste Poortstraat]]?) ofwel hij deed dat zelf. Het is goed mogelijk dat beide versies waar zijn. Dan liet hij ze aanvankelijk door een ander ontwikkelen, maar deed het later zelf. Dat was een tijdrovende bezigheid, want elke glasplaat moest afzonderlijk behandeld worden. | ||
| + | |||
| + | Het is niet bekend wat er na zijn dood met de glasnegatieven is gebeurd, maar in de [[vorige eeuw|jaren zeventig]] kocht iemand een tweedehands kastje waaruit ze tevoorschijn zijn gekomen. De koper plaatste een oproep in [[Graafschapbode|De Graafschapbode]], waarna bleek dat het de negatieven van meester Hondtong waren. Op deze pagina en ook in het boek [[Azem van 't Hof tot heden]] zijn afdrukken van enkele van deze foto's te zien. | ||
| + | |||
| + | == Varia == | ||
| + | *Vlak na de [[Tweede Wereldoorlog]] schreef meester Hondtong een [[Oorlogsverslag meester Hondtong|kort oorlogsverslag]]. | ||
| + | *Van [[1947]] tot [[1950]] zat hij in de redactie van [[Azem's Nieuws]], het maandblad voor de [[Deelnemers Politionele Acties#Azewijn|Azewijnse jongens in Indië]]. | ||
| + | *In [[1957]] stelde hij voor zijn leerlingen het boekje [[Heemkunde St. Josephschool Azewijn]] samen. | ||
| + | |||
| + | == Zijn gezin == | ||
| + | Meester Hondtongs vrouw was Ambrosia Victoria Helena Messing. Zij werd op 3 februari [[1902]] geboren in Azewijn als dochter van Theodorus Messing en Elisabeth Hulkenberg, en de volgende dag gedoopt in de Mattheüskerk in Azewijn door [[Hazelekke, Albertus|pastoor Hazelekke]]. Zij was een kleindochter van [[Messing, Arent|Arent Messing]]. | ||
| + | |||
| + | Het wettelijke huwelijk werd op 29 december 1924 gesloten in het [[Het Raethuys|gemeentehuis]] in [['s-Heerenberg]], waarna het kerkelijk huwelijk op 20 januari [[1925]] werd ingezegend in de Mattheüskerk in Azewijn. | ||
| + | |||
| + | Het echtpaar kreeg negen kinderen. De twee oudste werden gedoopt door [[Staal, Henricus Joannes|pastoor Staal]], de overige door diens opvolger [[Büter, Johannes Wilhelmus Josephus|pastoor Büter]], behalve het jongste, dat gedoopt werd door [[Witte Paters|witte pater]] K. van Bijthoven. Pastoor Büter was in die tijd ziek en had als vaste vervanger [[Gommers, Franciscus|witte pater Gommers]], die op zijn beurt af en toe vervangen werd door andere Witte Paters uit het [[Patersklooster]] in 's-Heerenberg. | ||
| + | {| | ||
| + | |- valign=top | ||
| + | | | ||
| + | *Elisabeth Geertruida Maria ([[1928]]–[[1987]]) | ||
| + | *Johanna Theodora Henrica (1931–[[2024]]) | ||
| + | *Theodorus Johannes Wilhelmus Maria ([[1934]]–[[2023]]) | ||
| + | *Gertrudis Rosa Maria ([[1935]]–[[2013]]) | ||
| + | *Johannes Gregorius Maria ([[1936]]–…) | ||
| + | *Margarita Rosa Ambrosia ([[1938]]–…) | ||
| + | *Johannes Theodorus Rafaël (1939–[[1999]]) | ||
| + | *Maria Wilhelmina Ada ([[1941]]–…) | ||
| + | *Wilhelmus Theodorus Maria ([[1944]]–2013) | ||
| + | |[[Bestand:Hondtong.Messing.jpg.jpg|thumb|300px|<center>'''Meester Hondtong op 29 april [[1953]],<br>zijn 58e verjaardag, samen met zijn vrouw.</center>]] | ||
| + | |[[Bestand: Bidprentje JF Hondtong.jpg|thumb|300px|<center>'''Meester Hondtongs bidprentje</center>]] | ||
| + | |} | ||
| − | |||
| + | Kort voor zijn pensioen, op 23 oktober 1959, stierf meester Hondtong aan een hartaanval terwijl 's morgens met zijn klas het ochtendgebed stond te bidden. Hij was 64 jaar oud en had 45 jaar in Azewijn lesgegeven. Drie dagen later werd hij begraven op [[Begraafplaats Azewijn|het kerkhof]] van Azewijn. Zijn vrouw overleed in [[Doetinchem]] op 12 april [[1969]], 67 jaar oud. Zij werd vier dagen later bij hem begraven. | ||
<br clear=all/> | <br clear=all/> | ||
== Bronnen. == | == Bronnen. == | ||
| − | * [[Azem van 't Hof tot heden]], blz. 94-98 | + | *[http://www.wiewaswie.nl WieWasWie] |
| + | *[[Azem van 't Hof tot heden]], blz. 94-98 | ||
| + | *In [[Old Ni-js]]: | ||
| + | **[[Old Ni-js 049|Nr. 49]], blz. 93–94 | ||
| + | **[[Old Ni-js 122|Nr. 122]], blz. 14–18 | ||
| + | *Vermeldingen van zijn diploma's, cursussen en functies in verschillende dagbladen op [http://www.delpher.nl Delpher] | ||
*[[Gelderlander|De Gelderlander]], editie Achterhoek, van 8 juni [[2016]] | *[[Gelderlander|De Gelderlander]], editie Achterhoek, van 8 juni [[2016]] | ||
| − | *[ | + | *[https://www.online-begraafplaatsen.nl/ Online-begraafplaatsen] |
| − | [[Categorie:Onderwijzers Azewijn]] [[Categorie:Fotografen]] [[Categorie:Begraafplaats Azewijn]] | + | [[Categorie:Onderwijzers Azewijn]] [[Categorie:Dirigenten]] [[Categorie:Fotografen]] [[Categorie:Begraafplaats Azewijn]] |
Huidige versie van 5 jan 2026 om 08:55
Johannes Frederikus (Jan) Hondtong, meester Hondtong, was van 1921 tot 1959 hoofd van de Sint Jozefschool in Azewijn. Hij werd op 29 april 1895 geboren in Steenwijkerwold als zoon van Jan Hondtong en Maria Elshoff. Zijn vader, een Groninger, was gemeenteveldwachter in Steenwijkerwold.
Inhoud
Een veelzijdige onderwijzer
Jan Hondtong volgde zijn onderwijzersopleiding aan de Aartsbisschoppelijke Kweekschool Sint Ludgerus in Hilversum. Op 28 april 1914 (de dag voor zijn 19e verjaardag) slaagde hij in Amsterdam voor zijn onderwijsakte, waarna hij begin mei al een baan had als onderwijzer in Azewijn. Meester Roosenboom was daar toen het schoolhoofd.
Meester Hondtong, zoals hij vanaf nu genoemd werd, kwam op 2 mei 1914 aan in Azewijn. Hij ging in de kost bij veldwachter Thomassen. Vermoedelijk heeft hij hier gewoond tot mei 1921, toen meester Rooseboom met zijn gezin naar Nijmegen vertrok. Meester Hondtong werd toen tot hoofd der school benoemd en kon zijn intrek nemen in de onderwijzerswoning naast zijn school in de Leppestraat. Hij is nooit meer weggegaan uit Azewijn, zodat hij in zijn leven maar aan één school heeft lesgegeven.
De pers in meester Hondtongs geboortestreek volgde het begin van zijn loopbaan op de voet.
Na het behalen van zijn onderwijsakte heeft meester Hondtong nog een aantal diploma's voor het lager onderwijs gehaald. Te beginnen met die onderwijsakte luidt de lijst:
- Onderwijsakte (Amsterdam, april 1914)
- Hoofdakte (Arnhem, juli 1917)
- Landbouwkunde (Wageningen, augustus 1921)
- Tuinbouwkunde (Wageningen, september 1924)
- Godsdienstdiploma A en B (mei 1928)
- Pluimveeteelt (Zutphen, oktober 1932)
Met zijn diploma's heeft meester Hondtong naast zijn werk als onderwijzer buiten schooltijd meerdere landbouw- en tuinbouwcursussen kunnen geven. Aan het eind daarvan werden officiële diploma's uitgereikt. Er werden geen cijfers toegekend, maar de deelnemers konden slagen "met vrucht", "met veel vrucht" of "met zeer veel vrucht". Om zijn eigen ideeën te testen had hij bij de school een proeftuin, waar ook zijn leerlingen in werkten. Begin 1940 startte hij een cursus over "intensivering". Of die door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kon worden afgemaakt, is de vraag.
Al vrij snel na zijn aankomst in Azewijn werd meester Hondtong benoemd in de Commissie tot wering van schoolverzuim. De benoeming was steeds voor bepaalde tijd, maar tot zeker in de jaren 40 werd hij na elke termijn herbenoemd.
Meester Hondtong is nummer 49 op de Azewijnse schoolfoto uit 1937.
In mei 1939 vierde hij op bescheiden wijze zijn 25-jarig jubileum aan de school in Azewijn. Er werd een gezongen Heilige Mis uit dankbaarheid opgedragen, maar verder heeft hij er alleen met de leerlingen binnen de school aandacht aan besteed.
Activiteiten buiten het onderwijs
Koordirigent
Meester Hondtong was dirigent van zowel het herenkoor als het jongenskoor van de Mattheüskerk. Vooral het jongenskoor was zijn passie. Hij leerde de jongens noten lezen en verder alles over mollen, kruisen, forto en pianissimo, enz. Bijna dagelijks werd er geoefend. Voor het einde van de schooldag liep hij de klassen even langs en zei dan: "Jongens, dadelijk nog even een kwartiertje zingen."
Op het origineel van nevenstaande foto is in spiegelschrift te lezen "Elten, 29-VII-’31". Heeft hij op 29 juli 1931 met het jongenskoor een uitstapje naar Elten gemaakt? De foto heeft hij met zijn eigen fototoestel gemaakt. Waarover meer in de volgende paragraaf.
Amateurfotograaf
Meester Hondtong was ook amateurfotograaf. Zijn foto's laten zien dat hij dit vak goed beheerste, zowel qua techniek als qua gevoel voor sfeer. Zijn camera was na zijn dood lange tijd spoorloos, maar toen Huub Baars in 2021 zijn Mini Camping De Hartjens en Avitera Wijngoed verkocht, vond hij de camera bij het opruimen van zijn zolder. Marc Dubois, lid van de Veldwerkgroep Azewijn en eveneens amateurfotograaf, heeft de camera nader onderzocht en kwam tot de volgende beschrijving.
De camera is een Patent Duplex 9x12 cm met een Hugo Meyer dubbelanastigmaat Veraplan F:5.5-lens en een IBSO-sluiter, gemaakt door de firma Ihagee Kamerawerk Steenbergen & Co, een destijds toonaangevend bedrijf in Dresden. De oprichter van dit bedrijf was de Nederlander Johan Steenbergen (Meppel 1886–Osnabrück 1967). Het serienummer van het toestel duidt erop dat het waarschijnlijk eind 1919 of begin 1920 is geproduceerd.
Het toestel heeft een houten behuizing van 12,3 x 15,8 x 5 cm, overtrokken met leer. Door een druk op een verborgen knop onder het leer, klapt de camera open. De constructie met een leren balg en een dubbele uitschuifrail maakte een voor die tijd groot aantal instellingen mogelijk.
Het werken met de camera was niet eenvoudig. Er waren relatief lange belichtingstijden nodig, zodat een statief onmisbaar was. De geportretteerden moesten ook echt even niet bewegen. De fotograaf zelf moest een zwart doek over zijn hoofd trekken.
De negatieven waren glasplaten. Over het ontwikkelen van die platen bestaan twee lezingen: ofwel hij liet dat in 's-Heerenberg doen (bij Carel Kok in de Oudste Poortstraat?) ofwel hij deed dat zelf. Het is goed mogelijk dat beide versies waar zijn. Dan liet hij ze aanvankelijk door een ander ontwikkelen, maar deed het later zelf. Dat was een tijdrovende bezigheid, want elke glasplaat moest afzonderlijk behandeld worden.
Het is niet bekend wat er na zijn dood met de glasnegatieven is gebeurd, maar in de jaren zeventig kocht iemand een tweedehands kastje waaruit ze tevoorschijn zijn gekomen. De koper plaatste een oproep in De Graafschapbode, waarna bleek dat het de negatieven van meester Hondtong waren. Op deze pagina en ook in het boek Azem van 't Hof tot heden zijn afdrukken van enkele van deze foto's te zien.
Varia
- Vlak na de Tweede Wereldoorlog schreef meester Hondtong een kort oorlogsverslag.
- Van 1947 tot 1950 zat hij in de redactie van Azem's Nieuws, het maandblad voor de Azewijnse jongens in Indië.
- In 1957 stelde hij voor zijn leerlingen het boekje Heemkunde St. Josephschool Azewijn samen.
Zijn gezin
Meester Hondtongs vrouw was Ambrosia Victoria Helena Messing. Zij werd op 3 februari 1902 geboren in Azewijn als dochter van Theodorus Messing en Elisabeth Hulkenberg, en de volgende dag gedoopt in de Mattheüskerk in Azewijn door pastoor Hazelekke. Zij was een kleindochter van Arent Messing.
Het wettelijke huwelijk werd op 29 december 1924 gesloten in het gemeentehuis in 's-Heerenberg, waarna het kerkelijk huwelijk op 20 januari 1925 werd ingezegend in de Mattheüskerk in Azewijn.
Het echtpaar kreeg negen kinderen. De twee oudste werden gedoopt door pastoor Staal, de overige door diens opvolger pastoor Büter, behalve het jongste, dat gedoopt werd door witte pater K. van Bijthoven. Pastoor Büter was in die tijd ziek en had als vaste vervanger witte pater Gommers, die op zijn beurt af en toe vervangen werd door andere Witte Paters uit het Patersklooster in 's-Heerenberg.
|
 zijn 58e verjaardag, samen met zijn vrouw. |
Kort voor zijn pensioen, op 23 oktober 1959, stierf meester Hondtong aan een hartaanval terwijl 's morgens met zijn klas het ochtendgebed stond te bidden. Hij was 64 jaar oud en had 45 jaar in Azewijn lesgegeven. Drie dagen later werd hij begraven op het kerkhof van Azewijn. Zijn vrouw overleed in Doetinchem op 12 april 1969, 67 jaar oud. Zij werd vier dagen later bij hem begraven.
Bronnen.
- WieWasWie
- Azem van 't Hof tot heden, blz. 94-98
- In Old Ni-js:
- Vermeldingen van zijn diploma's, cursussen en functies in verschillende dagbladen op Delpher
- De Gelderlander, editie Achterhoek, van 8 juni 2016
- Online-begraafplaatsen
