Bijdragen aan Berghapedia? Klik hier om je aan te melden !
's-Heerenberg: verschil tussen versies
(→Zie ook) |
k (→Externe links: Allecijfers) |
||
(70 tussenliggende versies door 13 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
− | ''' 's-Heerenberg''' is de | + | ''' 's-Heerenberg''' is de hoofdplaats van de voormalige [[Gemeente_Bergh|gemeente Bergh]]. De zuidgrens van de stad is teven de [[Grens|landsgrens]] met [[Duitsland]].'s-Heerenberg telt ongeveer 8.000 inwoners. De plaatselijke uitspraak van de naam is '''Sirrebarg'''. |
− | == | + | == Geschiedenis == |
− | + | 's-Heerenberg is ontstaan uit een nederzetting bij [[Huis Bergh]], de residentie van de [[Graven van den Bergh|heren en graven van Bergh]]. De bouwgeschiedenis van Huis Bergh gaat terug tot de [[:Categorie:Jaartallen 1200-1299|13e eeuw]]. De onderkomens waarin de eerste bewoners woonden, werden ''kellen'' genoemd. De oudste [[Straten|straat]] van 's-Heerenberg, de [[Kellenstraat]], herinnert hieraan. | |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
+ | De heren van Bergh lieten de stad ommuren. Daarbuiten werden grachten en wallen aangelegd die aansloten bij die van Huis Bergh. Op oude kaarten (zie hieronder) is te zien dat er (uiteindelijk) dubbele grachten lagen, zoals ook [[kasteel Nijerborch]] die had. In de omwalling waren twee poorten: de [[Oudste Poort]] in het zuidoosten en de [[Molenpoort]] in het noordoosten. Aan de westkant was er een uitgang vanuit Huis Bergh. De stadpoorten leven voort is de namen van de [[Oudste Poortstraat]] en de [[Molenpoortstraat]]. De Molenpoort(straat) verwijst naar de [[Grafelijke molen 's-Heerenberg|dwangmolen]] die [[Willem II van den Bergh]] rond [[1440]] even buiten de stad heeft laten bouwen. In [[1570]] is deze molen afgebrand, zodat hij alleen op de kaart uit [[1560]] staat. | ||
+ | |||
+ | Op 8 september [[1379]] verleende [[Willem I van den Bergh]] het [[stadsrecht]] aan 's-Heerenberg. In [[1979]], 600 jaar later, werd dit feit [[600 Jaar Stad|groots gevierd]]. | ||
+ | |||
+ | {| | ||
+ | |- valign=top | ||
+ | |[[Bestand: Kaart 's-Heerenberg 1560.jpg|thumb|400px|'''De plattegrond van [[Deventer, Jacob van|Jacob van Deventer]] uit [[1560]] ]] | ||
+ | |[[Bestand: Kaart 's-Heerenberg 1727.jpg|thumb|400px|'''Detail uit de atlas van [[Bücker, Theodorus|Theodorus Bücker]] uit [[1727]]. De kaart is ondersteboven afgebeeld, zodat het noorden boven is. ]] | ||
+ | |[[Bestand:Oud - 's-Heerenberg.jpg|thumb|400px|<center>''''s-Heerenberg rond 1900'''</center>]] | ||
+ | |} | ||
+ | {| | ||
+ | |- valign=top | ||
+ | |[[Bestand:Gezichtopsheerenberg.jpg|350px|thumb|<center>'''''Gezicht op 's-Heerenberg</center>]] | ||
+ | |[[Bestand:Binnenstad 's-heerenberg '27 (Medium).jpg|300px|thumb|<center>'''Omstreeks [[1927]]</center>]] | ||
+ | |[[Bestand:Luchtfoto_kl.jpg|thumb|350px|<center>'''In de jaren 50 van de [[vorige eeuw]]</center>]] | ||
+ | |[[Bestand:Oktober!978 NieuwsvdRabobank0001 (Large).JPG|350px|thumb|left|<center>'''Luchtfoto uit [[1978]]</center>]] | ||
+ | |} | ||
==Bezienswaardigheden== | ==Bezienswaardigheden== | ||
− | De stad 's-Heerenberg is interessant voor toeristen om te bezoeken. Er zijn diverse bezienswaardigheden | + | De stad 's-Heerenberg is interessant voor [[Toerisme|toeristen]] om te bezoeken. Er zijn diverse bezienswaardigheden. |
===Huis Bergh=== | ===Huis Bergh=== | ||
− | [[Huis Bergh]] is het kasteel (een van de grootste van Nederland) waar de | + | [[Huis Bergh]] is het kasteel (een van de grootste van Nederland) waar de heren en graven van den Bergh zetelden. De kunstcollectie van het kasteel is voor een groot deel bijeengebracht door [[Heek, Dr Jan Herman van|dr. Jan Herman van Heek]], die het kasteel in [[1912]] heeft gekocht van de [[Willem van Hohenzollern|laatste graaf]] van Bergh. De collectie omvat onder meer een verzameling vroege Italiaanse meesters. |
===De Plantage=== | ===De Plantage=== | ||
− | [[De Plantage]] is een parkbos, een soort bostuin, | + | [[De Plantage]] is een parkbos, een soort bostuin, die aan het einde van de [[:Categorie:Jaartallen 1700-1799|18e eeuw]] is aangelegd aan de westzijde van Huis Bergh. Tussen de Plantage en de stadsomwalling ([[de Wal]]) staat de [[Kaatsbaan]] uit [[1560]], die vroeger gebruikt werd voor het vermaak van de hoge lieden. In [[1943]] is de Kaatsbaan omgebouwd tot vier [[:Categorie:Woonhuizen 's-Heerenberg|woningen]]. |
− | |||
− | |||
− | |||
===De Boetselaersborg=== | ===De Boetselaersborg=== | ||
− | + | De [[Boetselaersborg]] is een klein kasteeltje aan het [[Kattenburg]]. Het behoort tot de [[Huis Bergh Bezittingen|bezittingen van Huis Bergh]], en is van binnen helaas niet te bezichtigen. | |
===Omgeving=== | ===Omgeving=== | ||
− | Direct grenzend aan 's-Heerenberg ligt het heuvelachtige bosgebied | + | Direct grenzend aan 's-Heerenberg ligt het heuvelachtige bosgebied Montferland (ook wel [[Bergherbos]] genoemd) met daarin de [[Motte Montferland]]. Het is een eeuwenoud [[Stuwwal|stuwwallengebied]] dat veel natuurliefhebbers trekt. |
===Overige bezienswaardigheden=== | ===Overige bezienswaardigheden=== | ||
− | Een groot deel van het stadscentrum valt onder Monumentenzorg | + | Een groot deel van het stadscentrum valt onder Monumentenzorg. Bezienswaardige gebouwen zijn onder meer [[Munt, De|De Munt]] en [[Het Gasthuis]]. |
+ | |||
+ | Het [[Stadsmuseum Bergh]], gevestigd in het [[Esserenhuis|Joannes van Esserenhuis]] aan de [[Marktstraat]], is sinds juli [[2017]] te bezoeken. | ||
− | == | + | Aan het begin van de [[Oude Doetinchemseweg 's-Heerenberg|Oude Doetinchemseweg]] staat het [[Oorlogsmonument 's-Heerenberg|monument]] uit [[1948]] voor de Berghse [[oorlogsslachtoffers]] uit de [[Tweede Wereldoorlog]]. Het [[Canadees kanon op de Bleek|Canadese kanon op de Bleek]], onthuld in [[2010]], eert de Canadese troepen die Bergh begin april [[1945]] [[Bevrijding|bevrijdden]]. |
+ | |||
+ | === Enkele beeldbepalende plekken === | ||
+ | Hieronder volgen enkele gebouwen, straten en plekken die medebepalend zijn voor het stadsbeeld van 's-Heerenberg. | ||
+ | {| | ||
+ | | valign=top width=225 | | ||
*[[Achter de Kom]] | *[[Achter de Kom]] | ||
− | *[[ | + | *[[Achter 't Waterschap]] |
− | *[[ | + | *[[Autobahn]] |
− | *[[ | + | *[[Bidstraatje]] |
+ | *[[de Bleek|De Bleik]] | ||
+ | *[[Buukebuske, 't|'t Buukebuske]] | ||
+ | *[[Drilkuil|Drilkoel]] | ||
+ | | valign=top width=225 | | ||
*[[Duitsche Verel]] | *[[Duitsche Verel]] | ||
− | *[[ | + | *[[De Glei]] |
− | |||
− | |||
*[[Goor, 't|'t Goor]] | *[[Goor, 't|'t Goor]] | ||
− | *[[ | + | *[[Gouden Handen]] |
− | *[[ | + | *[[Hucht, De|De Hucht]] |
− | + | *[[Huis Bergh]] | |
− | *[[ | + | *[[Immenhorst, De|De Immenhorst]] |
− | *[[ | ||
− | |||
*[[Kaatsbaan]] | *[[Kaatsbaan]] | ||
− | + | | valign=top width=225 | | |
*[[Löveringsbos]] | *[[Löveringsbos]] | ||
+ | *[[Olde voetbalveld]] | ||
+ | *[[Pancratiuskerk]] | ||
*[[Plantage]] | *[[Plantage]] | ||
+ | *[[Sportpark Marinus van Rooijen]] | ||
+ | *[[Stadspark]] | ||
+ | *[[De Tuger]] | ||
*[[De Wal]] | *[[De Wal]] | ||
− | *[[ | + | *[[Welcom - Willem van den Bergh Centrum|Willem van den Bergh Centrum]] |
− | *[[ | + | *[[Zandgat]] |
+ | |} | ||
− | == | + | == Iets over het leven in 's-Heerenberg == |
− | + | === Carnaval === | |
+ | 's-Heerenberg staat bekend om zijn [[carnaval]], boven de rivieren is dit (samen met het Twentse Oldenzaal) "het Mekka van het [[carnaval]]". De diverse optochten zijn meer dan de moeite waard te bekijken. Tijdens carnaval heet 's-Heerenberg bekend onder de naam ''[[D' Olde Waskupen|Waskuupstad]]''. | ||
− | + | === Uitgaansleven === | |
− | + | 's-Heerenberg kent een levendig uitgaansleven voor een plaats van dergelijke grootte. Er zijn meerdere [[Horeca|cafés en restaurants]], en een enkel [[Hotels in Bergh|hotel]] te vinden. | |
− | |||
− | |||
− | + | === Religie === | |
+ | De bevolking van 's-Heerenberg is overwegend rooms-katholiek (onkerkelijken niet meegerekend) met een kleine protestantse minderheid. Van [[1799]] tot [[1842]], in de tijd van de [[Hollandse Zending]], was er in Huis Bergh een [[seminarie in 's-Heerenberg|seminarie]] gevestigd. | ||
− | + | De rooms-katholieke [[Kerken en kloosters|kerk]] is de [[Pancratiuskerk]], die midden in het oude stadscentrum tegenover het [[Het Raethuys|oude stadhuis]] staat. Deze kerk van [[Architecten|architect]] [[Tepe, Alfred|Alfred Tepe]] is een voorbeeld van neogotiek. De [[Emmauskerk|r.-k. Emmauskerk]], in de jaren [[1969]]–[[1970]] gebouwd bij winkelcentrum [[Bongerd (straat)|De Bongerd]], is in [[2017]] afgebroken. De protestantse gemeente gebruikt de [[Hervormde kerk in 's-Heerenberg|Hervormde kerk]] naast de oprit naar Huis Bergh aan de [[Hof van Bergh]] 2. | |
− | |||
− | + | In het [[Patersklooster]], gebouwd in [[1910]], hebben tot [[1971]] achtereenvolgens drie kloosterorden gewoond. De voormalige kloostertuin is nu het Stadspark, waar de fraaie [[Kruisweg in het Stadspark |Kruisweg]] van de [[jezuïeten]] bewonderd kan worden. | |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | [[ | ||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
==Onderwijs== | ==Onderwijs== | ||
− | + | 's-Heerenberg heeft drie basisscholen: | |
− | * De | + | * De r.-k. [[Mariabasisschool]] |
− | * De | + | * De r.-k. [[Galamaschool]] |
*[[Openbare Bassischool 't Montferland]] | *[[Openbare Bassischool 't Montferland]] | ||
− | + | De categorie [[:Categorie:Scholen 's-Heerenberg|scholen 's-Heerenberg]] vermeldt ook de voormalige scholen in 's-Heerenberg. | |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | + | == Winkelaanbod == | |
− | + | 's-Heerenberg heeft een behoorlijk aanbod van winkels voor een plaats van deze grootte. Deze meeste winkels zijn uiteraard te vinden in het stadscentrum. Verder is er de donderdag weekmarkt, die onder meer veel Duitsers trekt. | |
− | == | ||
− | 's-Heerenberg heeft een behoorlijk aanbod van winkels voor een plaats van deze grootte. Deze meeste winkels zijn uiteraard te vinden in het stadscentrum | ||
==Openbaar Vervoer== | ==Openbaar Vervoer== | ||
− | 's-Heerenberg is per [[Openbaar vervoer|bus]] vanuit Doetinchem | + | 's-Heerenberg is per [[Openbaar vervoer|bus]] te bereiken: |
+ | *vanuit [[Doetinchem]] met lijn 24 van Arriva | ||
+ | *vanuit [[Emmerik]] met lijn 91 van de Duitse firma [[NIAG]] | ||
− | Voor | + | Voor treinvervoer is 's-Heerenberg aangewezen op [[station Doetinchem]] en [[station Emmerich]]. In Doetinchem sluit buslijn 24 aan op de stoptreinen van Arriva naar [[Arnhem]] en [[Winterswijk]]. In Emmerik is er aansluiting op stoptreinen naar [[Arnhem]] en Düsseldorf. |
==Trivia== | ==Trivia== | ||
− | * Begin 20e eeuw begon slager [[Jan Burgers]] een dierentuin, [[Burgers Dierenpark]]. | + | * Begin [[vorige eeuw|20e eeuw]] begon [[Slagers|slager]] [[Burgers, Johannes Gerhardus Hendrikus|Jan Burgers]] een dierentuin, [[Burgers Dierenpark]]. |
− | * Het Afrika Museum | + | * Het Afrika Museum, dat tegenwoordig in Berg en Dal is gevestigd, is begonnen in het [[Patersklooster|voormalige klooster]] [[Don Rua]] in 's-Heerenberg. De toenmalige paters, die naar Afrika reisden, besloten een museum op te richten. |
− | * Tot 1999 was [[Gouden Handen]], eveneens gevestigd in het voormalige klooster | + | * Tot [[1999]] was [[Gouden Handen]], eveneens gevestigd in het voormalige klooster, het grootste creativiteitencentrum ter wereld. |
− | * | + | *Het boek [[Pim Pandoer en de Heks van 's-Heerenberg]] heeft bijgedragen aan de bekendheid van de stad. |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | == | + | ==Themanummers Old Ni-js == |
− | *[[ | + | *[[Old Ni-js 038|Old Ni-js nr. 38]]: themanummer over de [[Pancratiuskerk]] |
− | + | *[[Old Ni-js 060|Old Ni-js nr. 60]]: themanummer over het [[Patersklooster]] | |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | *[[ | ||
− | |||
==Externe links== | ==Externe links== | ||
− | * http://www.sheerenberg.com | + | *[http://www.sheerenberg.com 's-Heerenberg] |
+ | *[https://allecijfers.nl/woonplaatsen/ Allecijfers] voor statistische gegevens over 's-Heerenberg | ||
− | + | [[Categorie:'s-Heerenberg|Heerenberg]] [[Categorie:Gemeente Bergh|Heerenberg]] [[Categorie: Kadastrale gemeente 's-Heerenberg|Kadastrale Gemeente Heerenberg]] [[Categorie:Berghse bezittingen|Heerenberg]] |
Huidige versie van 6 jan 2024 om 10:04
's-Heerenberg is de hoofdplaats van de voormalige gemeente Bergh. De zuidgrens van de stad is teven de landsgrens met Duitsland.'s-Heerenberg telt ongeveer 8.000 inwoners. De plaatselijke uitspraak van de naam is Sirrebarg.
Inhoud
Geschiedenis
's-Heerenberg is ontstaan uit een nederzetting bij Huis Bergh, de residentie van de heren en graven van Bergh. De bouwgeschiedenis van Huis Bergh gaat terug tot de 13e eeuw. De onderkomens waarin de eerste bewoners woonden, werden kellen genoemd. De oudste straat van 's-Heerenberg, de Kellenstraat, herinnert hieraan.
De heren van Bergh lieten de stad ommuren. Daarbuiten werden grachten en wallen aangelegd die aansloten bij die van Huis Bergh. Op oude kaarten (zie hieronder) is te zien dat er (uiteindelijk) dubbele grachten lagen, zoals ook kasteel Nijerborch die had. In de omwalling waren twee poorten: de Oudste Poort in het zuidoosten en de Molenpoort in het noordoosten. Aan de westkant was er een uitgang vanuit Huis Bergh. De stadpoorten leven voort is de namen van de Oudste Poortstraat en de Molenpoortstraat. De Molenpoort(straat) verwijst naar de dwangmolen die Willem II van den Bergh rond 1440 even buiten de stad heeft laten bouwen. In 1570 is deze molen afgebrand, zodat hij alleen op de kaart uit 1560 staat.
Op 8 september 1379 verleende Willem I van den Bergh het stadsrecht aan 's-Heerenberg. In 1979, 600 jaar later, werd dit feit groots gevierd.
![]() Detail uit de atlas van Theodorus Bücker uit 1727. De kaart is ondersteboven afgebeeld, zodat het noorden boven is. |
![]() |
![]() |
Bezienswaardigheden
De stad 's-Heerenberg is interessant voor toeristen om te bezoeken. Er zijn diverse bezienswaardigheden.
Huis Bergh
Huis Bergh is het kasteel (een van de grootste van Nederland) waar de heren en graven van den Bergh zetelden. De kunstcollectie van het kasteel is voor een groot deel bijeengebracht door dr. Jan Herman van Heek, die het kasteel in 1912 heeft gekocht van de laatste graaf van Bergh. De collectie omvat onder meer een verzameling vroege Italiaanse meesters.
De Plantage
De Plantage is een parkbos, een soort bostuin, die aan het einde van de 18e eeuw is aangelegd aan de westzijde van Huis Bergh. Tussen de Plantage en de stadsomwalling (de Wal) staat de Kaatsbaan uit 1560, die vroeger gebruikt werd voor het vermaak van de hoge lieden. In 1943 is de Kaatsbaan omgebouwd tot vier woningen.
De Boetselaersborg
De Boetselaersborg is een klein kasteeltje aan het Kattenburg. Het behoort tot de bezittingen van Huis Bergh, en is van binnen helaas niet te bezichtigen.
Omgeving
Direct grenzend aan 's-Heerenberg ligt het heuvelachtige bosgebied Montferland (ook wel Bergherbos genoemd) met daarin de Motte Montferland. Het is een eeuwenoud stuwwallengebied dat veel natuurliefhebbers trekt.
Overige bezienswaardigheden
Een groot deel van het stadscentrum valt onder Monumentenzorg. Bezienswaardige gebouwen zijn onder meer De Munt en Het Gasthuis.
Het Stadsmuseum Bergh, gevestigd in het Joannes van Esserenhuis aan de Marktstraat, is sinds juli 2017 te bezoeken.
Aan het begin van de Oude Doetinchemseweg staat het monument uit 1948 voor de Berghse oorlogsslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Het Canadese kanon op de Bleek, onthuld in 2010, eert de Canadese troepen die Bergh begin april 1945 bevrijdden.
Enkele beeldbepalende plekken
Hieronder volgen enkele gebouwen, straten en plekken die medebepalend zijn voor het stadsbeeld van 's-Heerenberg.
Iets over het leven in 's-Heerenberg
's-Heerenberg staat bekend om zijn carnaval, boven de rivieren is dit (samen met het Twentse Oldenzaal) "het Mekka van het carnaval". De diverse optochten zijn meer dan de moeite waard te bekijken. Tijdens carnaval heet 's-Heerenberg bekend onder de naam Waskuupstad.
Uitgaansleven
's-Heerenberg kent een levendig uitgaansleven voor een plaats van dergelijke grootte. Er zijn meerdere cafés en restaurants, en een enkel hotel te vinden.
Religie
De bevolking van 's-Heerenberg is overwegend rooms-katholiek (onkerkelijken niet meegerekend) met een kleine protestantse minderheid. Van 1799 tot 1842, in de tijd van de Hollandse Zending, was er in Huis Bergh een seminarie gevestigd.
De rooms-katholieke kerk is de Pancratiuskerk, die midden in het oude stadscentrum tegenover het oude stadhuis staat. Deze kerk van architect Alfred Tepe is een voorbeeld van neogotiek. De r.-k. Emmauskerk, in de jaren 1969–1970 gebouwd bij winkelcentrum De Bongerd, is in 2017 afgebroken. De protestantse gemeente gebruikt de Hervormde kerk naast de oprit naar Huis Bergh aan de Hof van Bergh 2.
In het Patersklooster, gebouwd in 1910, hebben tot 1971 achtereenvolgens drie kloosterorden gewoond. De voormalige kloostertuin is nu het Stadspark, waar de fraaie Kruisweg van de jezuïeten bewonderd kan worden.
Onderwijs
's-Heerenberg heeft drie basisscholen:
- De r.-k. Mariabasisschool
- De r.-k. Galamaschool
- Openbare Bassischool 't Montferland
De categorie scholen 's-Heerenberg vermeldt ook de voormalige scholen in 's-Heerenberg.
Winkelaanbod
's-Heerenberg heeft een behoorlijk aanbod van winkels voor een plaats van deze grootte. Deze meeste winkels zijn uiteraard te vinden in het stadscentrum. Verder is er de donderdag weekmarkt, die onder meer veel Duitsers trekt.
Openbaar Vervoer
's-Heerenberg is per bus te bereiken:
- vanuit Doetinchem met lijn 24 van Arriva
- vanuit Emmerik met lijn 91 van de Duitse firma NIAG
Voor treinvervoer is 's-Heerenberg aangewezen op station Doetinchem en station Emmerich. In Doetinchem sluit buslijn 24 aan op de stoptreinen van Arriva naar Arnhem en Winterswijk. In Emmerik is er aansluiting op stoptreinen naar Arnhem en Düsseldorf.
Trivia
- Begin 20e eeuw begon slager Jan Burgers een dierentuin, Burgers Dierenpark.
- Het Afrika Museum, dat tegenwoordig in Berg en Dal is gevestigd, is begonnen in het voormalige klooster Don Rua in 's-Heerenberg. De toenmalige paters, die naar Afrika reisden, besloten een museum op te richten.
- Tot 1999 was Gouden Handen, eveneens gevestigd in het voormalige klooster, het grootste creativiteitencentrum ter wereld.
- Het boek Pim Pandoer en de Heks van 's-Heerenberg heeft bijgedragen aan de bekendheid van de stad.
Themanummers Old Ni-js
- Old Ni-js nr. 38: themanummer over de Pancratiuskerk
- Old Ni-js nr. 60: themanummer over het Patersklooster
Externe links
- 's-Heerenberg
- Allecijfers voor statistische gegevens over 's-Heerenberg